Πέμπτη, 22 Μαρτίου 2018 18:00

Ο καθένας μας είναι μοναδικός...

Ποτέ πριν δεν σκέφτηκα πως θα γνώριζα τον αυτισμό σε ένα τόσο όμορφο πρόσωπο, το οποίο όταν χαμογελάει με ταξιδεύει.

Τόσο απρόσμενα και μαγικά συνάντησα το παιδί, που μου χάρισε ένα μαγικό και μοναδικό δώρο. Γνώρισα τον μαγικό κόσμο του αυτισμό μέσω του ίδιου.

Published in Ζωή

 

O γνωστός και εξαιρετικά ταλαντούχος Σουηδός σκηνοθέτης Ίνγκµαρ Μπέργκµαν έδωσε μια υπέροχη απάντηση στο ερώτημα ποια είναι η διαφορά του παραμυθιού από το ψέμα;

Η διαφορά του παραµυθιού από το ψέµα, είπε, είναι ότι το παραµύθι µπορεί να παραπέµπει σε φανταστικές καταστάσεις αλλά γίνεται γέφυρα µε την πραγµατικότητα, ενώ το ψέµα την αποφεύγει.

Published in Ζωή

 

Το ταξίδι της βιώσιμης διατροφής κάνει στάση σε Τρίκαλα, Καρδίτσα, Λάρισα!

Published in Διατροφή
Σάββατο, 13 Ιανουαρίου 2018 14:29

Δεν Είναι Δουλειά του Παιδιού

 

Πως είναι δυνατόν οι γονείς να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των παιδιών τους, όταν δεν είναι σε θέση να ικανοποιούν τις δικές τους;

Published in Αυτογνωσία

 

Συνηθίζουμε να λέμε: "πάνω από όλα η υγεία μας, η υγεία των παιδιών μας!". Και πράγματι η αξία της είναι ανεκτίμητη. Μαζί όμως με τη σωματική υγεία, έρχεται και η ψυχική: νους υγιής εν σώματι υγιεί.

Στο κείμενο αυτό θα προσπαθήσουμε να σταθούμε και να αναδείξουμε την αξία της συναισθηματικής υγείας των παιδιών, καθώς επίσης να διερευνήσουμε πώς θα μπορούσαμε οι γονείς να ευνοήσουμε τη συνθήκη αυτή.

Ας μιλήσουμε πρώτα για τα βασικά. Τις βασικές ανάγκες ενός παιδιού τις οποίες οι γονείς καλούνται να φροντίσουν. Τι έχει ανάγκη ένα παιδί; Ένα ζεστό σπιτικό που αποδέχεται όλα τα μέλη της οικογένειας. Θετικό παράδειγμα. Αρκετή Ανεξαρτησία. Σταθερά και συνεπή όρια.

 

Ενθάρρυνση

Καλλιεργείστε στο παιδί την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση ότι αξίζει. Τονίστε τα θετικά του σημεία αντί να συγκεντρώνετε την προσοχή σας στα λάθη του. Αποφύγετε να περνάτε στα παιδιά τις δικές σας προσδοκίες, αυτό που εσείς περιμένετε, γιατί τα παιδιά δεν αποκτούν δικούς τους στόχους, αλλά κάνουν "δικές" τους τις προσδοκίες των μεγάλων.

Πολύ συχνά οι γονείς προβάλλουν παράλογες απαιτήσεις που τα παιδιά είναι αδύνατο να πραγματοποιήσουν (π.χ. να είναι τέλειοι σε ότι μετράει για εμάς — αθλητικά, σχολείο - να έχουν πεντακάθαρο το δωμάτιό τους) και περιμένουν επιτυχίες που είναι πέρα από τις δυνατότητές τους.

Συχνά οι γονείς, χωρίς να το συνειδητοποιούν, καλλιεργούν ανταγωνισμό μεταξύ των αδερφών. Π.χ. μπορεί να επαινούν το παιδί που έχει πετύχει και να αγνοούν ή να επικρίνουν εκείνο που έχει αποτύχει. Συχνά ζητούν την τελειότητα από τα παιδιά τους κι έχουν υπερβολικές φιλοδοξίες για αυτά.

Οι γονείς πρώτοι πρέπει να κάνουν πράξη αυτά που ζητούν από τα παιδιά τους. Για παράδειγμα, δεν μπορεί ο γονιός να ζητά από τα παιδιά να μαζέψουν τα πράγματα τους, ενώ ο ίδιος δεν το κάνει ποτέ.

 

Δεχτείτε τα παιδιά σας όπως είναι, όχι όπως θα έπρεπε να είναι. Δηλαδή με όλες τις ατέλειές τους και τα λάθη τους. Πιστέψτε στα παιδιά σας για να μπορούν να πιστέψουν στον εαυτό τους. Αναγνωρίστε την προσπάθεια και τη βελτίωση, όπως και το τελικό επίτευγμα.

 

Επικοινωνία

Τα παιδιά έχουν ανάγκη να επικοινωνήσουμε μαζί τους, να τα ακούσουμε και να τα συντροφέψουμε με τις κουβέντες μας, πολύ περισσότερο από τις υλικές φροντίδες που τους παρέχουμε. Αυτό σημαίνει ότι ακούω τα συναισθήματα του παιδιού μου, ακόμα και του θυμού, της απογοήτευσης και του φόβου και δεν μπαίνω σε διαδικασία κριτικής, κηρύγματος ή επίκρισης. 

Αφήστε επομένως να εκφράσει τα συναισθήματά του, και ακόμα και αν δεν συμφωνείτε, να μπορείτε να τα δεχτείτε.

Επίσης, πολλές φορές τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια για να σκεφτούν διάφορους τρόπους που μπορούν να δράσουν. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων κι αυτά να διαλέξουν τις λύσεις που τους ταιριάζουν. Δεν πρέπει να συγχέουμε τη διαδικασία για την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων με τη συμβουλή.

Σκεφτείτε. Όταν λέμε ένα ξερό "κάνε αυτό": (1) δε βοηθάμε τα παιδιά να μάθουν να λύνουν τα προβλήματά τους, αλλά να συνεχίζουν να εξαρτώνται από τους γονείς, (2) πολλά παιδιά αντιδρούν στη συμβουλή και είτε αμφιβάλλουν είτε δεν κάνουν αυτό που τους λένε οι γονείς, (3) αν η συμβουλή δεν φέρει αποτέλεσμα, τότε ποιος θα θεωρηθεί υπεύθυνος;

 

Φυσικές και λογικές συνέπειες (αντί τιμωρίας)

Μια από τις πιο συνηθισμένες μεθόδους που ακολουθούμε για να πειθαρχήσουμε τα παιδιά είναι να τα αμείβουμε όταν υπακούν και να τα τιμωρούμε όταν δείχνουν ανυπακοή. Αυτή είναι μια μέθοδος με την οποία πολλοί σημερινοί γονείς έχουν μεγαλώσει, όμως έχει τα εξής μειονεκτήματα: 

Εμποδίζει τα παιδιά να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις και κατά συνέπεια να υιοθετούν κανόνες θετικής συμπεριφοράς, υπονοεί ότι περιμένουμε την παραδεκτή συμπεριφορά μόνο στα άτομα που εκπροσωπούν την εξουσία, προκαλεί την αντίδραση γιατί προσπαθεί να υποχρεώσει τα παιδιά να συμμορφωθούν.

Αντί για αμοιβή και τιμωρία, η εναλλακτική πρόταση είναι οι Φυσικές και Λογικές συνέπειες, η οποία είναι μια μέθοδος που παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα σε σχέση με την προηγούμενη. Ποια η διαφορά; Εξηγούμε στο παιδί "γιατί" κάτι δεν μπορεί να γίνει, ώστε να είναι καθαρό το "γιατί", και το συνδέουμε μόνο με αυτό που συμβαίνει τη δεδομένη στιγμή.

Για παράδειγμα, "δεν μπορείς να δεις τηλεόραση δυνατά γιατί είναι μεσημέρι και η μητέρα σου κι εγώ θέλουμε να κοιμηθούμε", αντί του... "δεν θα δεις τηλεόραση επειδή προχθές δεν έφαγες το φαΐ σου". Αυτό βοηθάει το παιδί να σέβεται και να αντιληφθεί πως υπάρχουν κάποιες λογικές και φυσικές συνέπειες για τα πράγματα που κάνουμε.

 

Όρια

Τα όρια δίνουν στο παιδί την αίσθηση της ασφάλειας. Θέστε δίκαια όρια και φροντίστε αυτά να τηρούνται. Χρειάζεται να είστε συνεπείς (τηρείτε την ίδια στάση κάθε φορά που το όριο παραβιάζεται) και σταθεροί (ένα όριο δεν αλλάζει παρά μόνο όταν αυτό απαιτείται, επειδή το παιδί μεγαλώνει), αλλά ποτέ υπερβολικοί.

Αγάπη, εμπιστοσύνη, επικοινωνία, ζεστασιά... Λέξεις, έννοιες, αξίες, που αποκτούν τεράστια σημασία στην εφαρμογή τους, στην έμπρακτη μετουσίωσή τους, ενώ παραμένουν όμορφα λόγια όταν είναι μόνο θεωρίες...

Ας το προσπαθήσουμε, ας το κάνουμε πράξη!

 

Γιάννης Ξηντάρας, Ψυχολόγος - Σύμβουλος Γάμου. Απόφοιτος Πανεπιστημίου Αθηνών και Strathclyde University. Μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων και της Ελληνικής Προσωποκεντρικής και Βιωματικής Εταιρείας, τ.συνεργ. στο Νοσοκομείο Παίδων "Αγία Σοφία", μέλος της Ελληνικής Εταιρίας Εφηβικής Ιατρικής και του Ευρωπαϊκού Συλλόγου Ψυχοθεραπείας, επιστημονικός υπεύθυνος στο Κέντρο Συμβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης "Επαφή". www.xidaras.gr - www.paidi-efivos.gr - www.simvouleftikigamou.gr

 

Πηγή:  pathfinder.gr

 

ΔΕΙΤΕ επίσης το κανάλι μας και τα σχετικά βίντεο με θέμα την Γονεϊκότητα που έχουμε ετοιμάσει και μπορεί να σας φανούν χρήσιμα.

Published in Αυτογνωσία

 

Τα παιδιά έχουν πολλές ανάγκες. Έρχονται στον κόσμο με δεδομένες απαιτήσεις. Αν κάποιος γονιός νιώθει ήδη κατακλυσμένος από τις δικές του ανικανοποίητες ανάγκες, τότε η αντιμετώπιση των αναγκών του παιδιού του θα θεωρηθεί ανυπέρβλητη. Αυτού του είδους οι γονείς ενδέχεται ν’ αντιμετωπίσουν τον κατακλυσμό των αναγκών του παιδιού τους είτε με το να τις συνθλίψουν με σκληρά λόγια ή πράξεις, ώστε να σταματήσει το παιδί να εκφράζει τις ανάγκες του – είτε με το να γίνουν υπερβολικά απόμακροι, τόσο ψυχροί και αποστασιοποιημένοι, ώστε οι ανάγκες του παιδιού τους να μην εισακούονται καν. Το παιδί αυτό αναπόφευκτα θα υποφέρει από αμέλεια και εγκατάλειψη. Θα μεγαλώσει αρνούμενο τις ίδιες του τις ανάγκες και αργότερα θα απαιτήσει από το παιδί του να του τις ικανοποιήσει.

Είναι ένας περίπλοκος φαύλος κύκλος. Το πρόβλημα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με ψυχολογική θεραπεία ή με κάποιο άλλο είδος εξειδικευμένης βοήθειας, που θα διδάξει στο γονιό υγιείς τρόπους αντιμετώπισής των συναισθημάτων του και ικανοποίησης των αναγκών του.

Απόσπασμα από το βιβλίο «ΌΡΙΑ που τελειώνεις ΕΣΥ και αρχίζω ΕΓΩ» της Anne Katherine M.A.,Εκδόσεις Φυτράκη

 

ΔΕΙΤΕ επίσης το κανάλι μας και τα σχετικά βίντεο με θέμα την Γονεϊκότητα που έχουμε ετοιμάσει και μπορεί να σας φανούν χρήσιμα.

 

Published in Αυτογνωσία
Πέμπτη, 26 Οκτωβρίου 2017 17:07

ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΟΥ

 

 

Σε μια κοινωνία που νοιάζεται για την καλύτερη

ανατροφή ενός παιδιού

Νιώθω την ανάγκη να εναρμονίσω το καλύτερο για τα

παιδιά μου με το απαραίτητο για μια ισορροπημένη μητέρα.

Αναγνωρίζω ότι η ατελείωτη προσφορά καταλήγει σε αυτοθυσία.

Και η αυτοθυσία δεν με κάνει υγιή μητέρα ούτε υγιή άνθρωπο.

 

Έτσι, τώρα μαθαίνω να είμαι πρώτα γυναίκα και μετά μητέρα.

μαθαίνω απλώς να βιώνω τα συναισθήματά μου

Χωρίς να κλέβω από τα παιδιά μου την ατομική τους

αξιοπρέπεια, με το να νιώθω και τα δικά τους συναισθήματα.

Μαθαίνω ότι ένα υγιές παιδί θα έχει τα δικά του

συναισθήματα και χαρακτηριστικά, που θα είναι μόνο δικά του.

Και πολύ διαφορετικά από τα δικά μου.

Μαθαίνω τη σημασία της ειλικρινής ανταλλαγής συναισθημάτων,

γιατί η προσποίηση δεν ξεγελά τα παιδιά,

Ξέρουν τη μητέρα τους καλύτερα απ’ ό,τι ξέρει εκείνη τον εαυτό της.

 

Μαθαίνω ότι καμία δεν ξεπερνά το παρελθόν της,

αν δεν το αντιμετωπίσει.

Αλλιώς, τα παιδιά της θα απορροφήσουν αυτό

ακριβώς που προσπαθεί να ξεπεράσει.

Μαθαίνω ότι οι σοφές κουβέντες δεν ειπώθηκαν,

αν οι πράξεις μου διαψεύδουν τα λεγόμενά μου.

Τα παιδιά είναι καλύτεροι ερμηνευτές παρά ακροατές.

Μαθαίνω ότι η ζωή είναι γεμάτη με τόση θλίψη και πόνο

όσο με ευτυχία και απόλαυση.

Και το να επιτρέπω στον εαυτό μου να νιώθει ό,τι έχει

να μου προσφέρει η ζωή είναι ένδειξη πληρότητας.

Μαθαίνω ότι η πληρότητα δεν κερδίζεται με την αυτοθυσία,

Αλλά μέσα από το να προσφέρω στον εαυτό μου και

να μοιράζομαι με τους άλλους.

Μαθαίνω ότι ο καλύτερος τρόπος να διδάξω τα παιδιά μου

να ζήσουν μια γεμάτη ζωή δεν είναι να θυσιάσω τη ζωή μου.

Είναι να ζήσω εγώ μια πλήρη ζωή.

Προσπαθώ να διδάξω τα παιδιά μου ότι έχω πολλά να μάθω

Γιατί μαθαίνω ότι το να τα αφήνω ελεύθερα

Είναι ο καλύτερος τρόπος να τα κρατήσω.

 

της Nancy McBrine Sheehan

 

Πηγή: Christiane Northrup, M.D. «Η σοφία του γυναικείου σώματος»

 

 

Published in Αυτογνωσία

 

Τα παιδιά και οι νέοι περισσότερο από κάθε άλλη εποχή σήμερα, παρουσιάζουν αυξανόμενα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους, παρά την κοινωνική ευημερία. Μήπως κάνουμε κάτι λάθος;


Τα ποσοστά της κατάθλιψης και του άγχους μεταξύ των παιδιών και των νέων στο δυτικό πολιτισμό, αυξάνονται σταθερά τα τελευταία 50-70 χρόνια. Σήμερα, σε σύγκριση με μισό αιώνα πριν και σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, πέντε έως οκτώ φορές περισσότεροι φοιτητές και μαθητές γυμνασίου, πληρούν τα κριτήρια για τη διάγνωση της μείζονος κατάθλιψης και/ή της αγχώδους διαταραχής. Αυτή η αυξημένη ψυχοπαθολογία δεν είναι το αποτέλεσμα των αλλαγών των διαγνωστικών κριτηρίων αλλά παραμένει ακόμα και όταν οι μετρήσεις και τα κριτήρια είναι σταθερά.

Η πιο πρόσφατη απόδειξη για την απότομη διαγενεακή άνοδο της κατάθλιψης, του άγχους και άλλων ψυχικών διαταραχών, προέρχεται από μια μελέτη που μόλις κυκλοφόρησε από το Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο[1]. Η Twenge, βασική συγγραφέας της έρευνας και οι συνάδελφοί της, αξιοποίησαν τα δεδομένα από τη χορήγηση του Πολυφασικού Ερωτηματολογίου Προσωπικότητας της Μιννεσότα - MMPI (ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιείται για να αξιολογήσει ένα εύρος ψυχικών διαταραχών), το οποίο έχει δοθεί σε μεγάλα δείγματα φοιτητών σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1938 και της έκδοσης MMPI-A που χρησιμοποιείται στους νεότερους εφήβους και έχει δοθεί σε δείγματα των μαθητών του λυκείου από το 1951. Τα αποτελέσματα αυτά συμφωνούν με άλλες μελέτες, χρησιμοποιώντας μια ποικιλία δεικτών, που δείχνουν επίσης δραματικές αυξήσεις στο άγχος και την κατάθλιψη στα παιδιά καθώς και τους εφήβους και τους νέους ενήλικες κατά τα τελευταία πέντε ή περισσότερα χρόνια.

 

"Θα θέλαμε να σκεφτούμε την ιστορία ως μία προοδευτική διαδικασία, αλλά εάν η πρόοδος μετράται από την ψυχική υγεία και την ευτυχία των νέων ανθρώπων, τότε πηγαίνουμε προς τα πίσω, τουλάχιστον στις αρχές της δεκαετίας του 1950."

 

Το ερώτημα που θέλω να θίξω εδώ, είναι γιατί συμβαίνει αυτό.

Η αυξημένη ψυχοπαθολογία φαίνεται να μην έχει σχέση με ρεαλιστικούς κινδύνους και αβεβαιότητες στον ευρύτερο κόσμο. Οι αλλαγές στην ψυχοπαθολογία δεν συσχετίζονται τόσο με οικονομικούς κύκλους, πολέμους ή οποιαδήποτε από τα άλλα είδη των παγκόσμιων γεγονότων τα οποία οι άνθρωποι συχνά υποστηρίζουν ότι επηρεάζουν τις νοητικές καταστάσεις των παιδιών. Τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά και τους εφήβους, ήταν πολύ χαμηλότερα κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, του Ψυχρού Πολέμου και της ταραχώδους δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του '70, απ' ό,τι είναι σήμερα. Οι αλλαγές φαίνεται να έχουν να κάνουν πολύ περισσότερο με τον τρόπο που οι νέοι βλέπουν τον κόσμο, από ό,τι με τον τρόπο που ο κόσμος πραγματικά είναι.

 

Οι νέοι έχουν μειωμένη αίσθηση του προσωπικού ελέγχου απέναντι στη μοίρα τους

Ένα πράγμα που γνωρίζουμε για το άγχος και την κατάθλιψη είναι ότι συσχετίζονται σημαντικά με την αίσθηση του ελέγχου ή της έλλειψης ελέγχου των ανθρώπων επί τη δικής τους ζωής. Οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι είναι υπεύθυνοι για τη μοίρα τους, είναι λιγότερο πιθανό να έχουν άγχος ή κατάθλιψη από εκείνους που πιστεύουν ότι είναι θύματα των περιστάσεων πέρα ​​από τον έλεγχό τους.

Ίσως σκεφτείτε ότι η αίσθηση του προσωπικού ελέγχου θα ήταν αυξημένη κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Η πραγματική πρόοδος έχει σημειωθεί στην ικανότητά μας για την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών˙ οι παλιές προκαταλήψεις που περιόριζαν τις επιλογές των ανθρώπων λόγω της φυλής, του φύλου ή του γενετήσιου προσανατολισμού έχουν μειωθεί και ο μέσος άνθρωπος είναι πλουσιότερος από ό,τι στο παρελθόν. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η πίστη των νέων στον έλεγχο επί του δικού τους πεπρωμένου, έχει μειωθεί κατακόρυφα κατά τη διάρκεια των δεκαετιών.

Η πρότυπη μέτρηση της αίσθησης του ελέγχου είναι ένα ερωτηματολόγιο που αναπτύχθηκε από τον Julien Rotter στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και ονομάζεται Εσωτερική-Εξωτερική Κλίμακα Πηγής Ελέγχου. Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 23 ζεύγη δηλώσεων. Η μια δήλωση σε κάθε ζεύγος αντιπροσωπεύει την πίστη σε μια εσωτερική πηγή ελέγχου (έλεγχος από το άτομο) και η άλλη αντιπροσωπεύει την πίστη σε μια εξωτερική πηγή ελέγχου (έλεγχος από τις περιστάσεις έξω από το άτομο). Το πρόσωπο που κάνει το τεστ πρέπει να αποφασίσει ποια δήλωση σε κάθε ζεύγος είναι πιο αληθινή. Ένα ζεύγος δηλώσεων, για παράδειγμα, είναι το ακόλουθο:

Α) Έχω διαπιστώσει ότι αυτό που πρόκειται να συμβεί, θα συμβεί.

Β) Η εμπιστοσύνη στην μοίρα, δεν έχει αποδειχθεί καλή επιλογή για μένα, όπως να πάρω μια απόφασης για να ακολουθήσω μια συγκεκριμένη πορεία.

Σε αυτήν την περίπτωση, η επιλογή (α) αντιπροσωπεύει μία εξωτερική πηγή ελέγχου και η (β) αντιπροσωπεύει μία εσωτερική πηγή ελέγχου.

 

Πολλές μελέτες κατά τη διάρκεια των ετών έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που έχουν αυξημένες μετρήσεις προς την εσωτερική πηγή ελέγχου της κλίμακας Rotter, τα πάνε καλύτερα στη ζωή από ό,τι εκείνοι που κλίνουν προς την εξωτερική πηγή ελέγχου. [2] Έτσι, είναι πιο πιθανό να βρουν τις καλές θέσεις εργασίας που θέλουν, να φροντίζουν για την υγεία τους και να παίζουν ενεργό ρόλο στην κοινότητές τους και είναι λιγότερο πιθανό να έχουν άγχος ή κατάθλιψη.

Σε μια ερευνητική μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από λίγα χρόνια, η Twenge και οι συνεργάτες της ανέλυσαν τα αποτελέσματα πολλών προηγούμενων μελετών που χρησιμοποίησαν την Κλίμακα Rotter με νέους από το 1960 έως το 2002. [3] Διαπίστωσαν ότι κατά την περίοδο αυτή οι μέσες μετρήσεις για παιδιά ηλικίας 9 έως 14 ετών καθώς και για τους φοιτητές, μετατοπίστηκαν δραματικά μακριά από την εσωτερική πηγή ελέγχου προς την άκρη του εξωτερικού ελέγχου της κλίμακας. Στην πραγματικότητα, η μετατόπιση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε το μέσο νεαρό άτομο το 2002 έκλινε περισσότερο στην εξωτερική πηγή ελέγχου από ό,τι το 80% των νέων στη δεκαετία του 1960. Η αύξηση της εξωτερικότητας στην κλίμακα Rotter κατά την περίοδο των 42 ετών, έδειξε την ίδια γραμμική τάση όπως και η αύξηση της κατάθλιψης και του άγχους.

Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η άνοδος στην εξωτερική πηγή ελέγχου (με ταυτόχρονη μείωση της εσωτερικής πηγής ελέγχου) σχετίζεται αιτιολογικά με την αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης. Όταν οι άνθρωποι πιστεύουν ότι έχουν ελάχιστο ή καθόλου έλεγχο πάνω στην τύχη τους, γίνονται ανήσυχοι: «Κάτι τρομερό μπορεί να συμβεί σε μένα ανά πάσα στιγμή και δεν θα μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό». Όταν το άγχος και η αίσθηση της αδυναμίας γίνονται πάρα πολύ έντονα, οι άνθρωποι γίνονται καταθλιπτικοί: «Δεν υπάρχει κανένα νόημα να προσπαθήσω, είμαι καταδικασμένος».

 

Στροφή προς τους εξωγενείς στόχους, μακριά από εσωτερικούς στόχους

Η θεωρία της Twenge είναι ότι οι διαγενεακές αυξήσεις άγχους και κατάθλιψης σχετίζονται με μια μετατόπιση από τους «εσωτερικούς» στόχους σε «εξωγενείς». [1] Οι εσωτερικοί στόχοι είναι αυτοί που αφορούν στην ανάπτυξη του ανθρώπου ως πρόσωπο, όπως να καταστήσει τον εαυτό του υπεύθυνο για τις επιλογές του και να αναπτύξει μία ουσιαστική φιλοσοφία στη ζωή. Οι εξωγενείς στόχοι, από την άλλη πλευρά, είναι εκείνοι που έχουν να κάνουν με υλικές ανταμοιβές και τις κρίσεις των άλλων ανθρώπων. Περιλαμβάνουν τους στόχους των υψηλών εισοδημάτων, το κοινωνικό προφίλ και την όμορφη εμφάνιση.

Η Twenge παραθέτει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι νέοι σήμερα είναι, κατά μέσο όρο, περισσότερο προσανατολισμένοι προς τους εξωγενείς στόχους και λιγότερο προσανατολισμένοι προς τους εσωτερικούς στόχους από ό,τι ήταν στο παρελθόν. Για παράδειγμα, μια ετήσια δημοσκόπηση σε πρωτοετείς φοιτητές δείχνει ότι, οι περισσότεροι φοιτητές σήμερα υποστηρίζουν ως πιο σημαντικό για αυτούς να «είναι εύποροι οικονομικά» από ό,τι «να αναπτύξουν μια ουσιαστική φιλοσοφία στη ζωή». Το αντίστροφο συνέβαινε στη δεκαετία του 1960 και του 1970. [4]

Η στροφή προς τους εξωγενείς στόχους θα μπορούσε κάλλιστα να σχετίζεται αιτιολογικά με τη στροφή προς μια εξωτερική πηγή ελέγχου. Έχουμε πολύ λιγότερο προσωπικό έλεγχο πάνω στην επίτευξη των εξωγενών στόχων από ό,τι των εσωτερικών. Μπορώ, μέσα από την προσωπική προσπάθεια, να βελτιώσω αρκετά τις ικανότητές μου, αλλά αυτό δεν εγγυάται ότι θα γίνω πλούσιος. Μπορώ, μέσα από πνευματικές πρακτικές ή φιλοσοφικές αναζητήσεις, να βρω τη δική μου αίσθηση του νοήματος στη ζωή, αλλά αυτό δεν εγγυάται ότι οι άνθρωποι θα με βρουν πιο ελκυστικό ή θα με επαινέσουν. Στο βαθμό που η συναισθηματική μου αίσθηση ικανοποίησης προέρχεται από την πρόοδο προς τους εσωτερικούς στόχους μπορώ να ελέγξω τη συναισθηματική ευημερία μου. Στο βαθμό που η ικανοποίηση μου προέρχεται από τις αποφάσεις και τις ανταμοιβές των άλλων, έχω πολύ λιγότερο έλεγχο πάνω στη συναισθηματική μου κατάσταση.

Η Twenge προτείνει ότι η μετατόπιση από εσωτερικούς σε εξωγενείς στόχους αντιπροσωπεύει μια γενική στροφή προς μια κουλτούρα του υλισμού, που μεταδίδεται μέσω της τηλεόρασης και άλλων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι νέοι άνθρωποι εκτίθενται από τη γέννηση τους στις διαφημίσεις και τα άλλα μηνύματα που υποστηρίζουν ότι η ευτυχία εξαρτάται από την καλή εμφάνιση, την δημοσιότητα και τα υλικά αγαθά. Η εικασία μου είναι ότι η Twenge είναι τουλάχιστον εν μέρει σωστή για αυτό, αλλά εγώ θα προτείνω μια περαιτέρω αιτία, η οποία νομίζω ότι είναι ακόμη πιο σημαντική και βασική: Η υπόθεσή μου είναι ότι η διαγενεακή αύξηση προς την εξωτερικότητα, των εξωγενών στόχων, του άγχους και της κατάθλιψης προκαλούνται όλα σε μεγάλο βαθμό από τη μείωση, κατά την ίδια περίοδο, των ευκαιριών για ελεύθερο παιχνίδι και της αύξησης του χρόνου και του βάρους που δίνεται στην εκπαίδευση.

 

Πώς η μείωση του ελεύθερου παιχνιδιού έχει συμβάλει στην ύφεση της αίσθησης του ελέγχου και των εσωτερικών στόχων και στην άνοδο του άγχους και της κατάθλιψης

Η ελευθερία των παιδιών να παίξουν και να εξερευνήσουν από μόνα τους, ανεξάρτητα από την άμεση καθοδήγηση και την κατεύθυνση των ενηλίκων, έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Το ελεύθερο παιχνίδι και η εξερεύνηση είναι, ιστορικά, ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να λύνουν τα προβλήματά τους, να ελέγχουν τις ζωές τους, να αναπτύσσουν τα δικά τους συμφέροντα και να γίνουν υπεύθυνα για την επιδίωξη των δικών τους συμφερόντων. Στην πραγματικότητα, το παιχνίδι, εξ ορισμού, είναι δραστηριότητα που ελέγχεται και διευθύνεται από τους παίκτες και το παιχνίδι, εξ ορισμού, απευθύνεται προς τους εσωτερικούς και όχι τους εξωγενείς στόχους.

 

"Στερώντας από τα παιδιά τις ευκαιρίες να παίξουν μόνα τους, μακριά από την άμεση εποπτεία και τον έλεγχο των ενηλίκων, τους στερούμε τις ευκαιρίες για να μάθουν πώς να παίρνουν τον έλεγχο της δικής τους ζωής."

 

Μπορεί να νομίζουμε ότι τα προστατεύουμε, αλλά στην πραγματικότητα μειώνουμε τη χαρά τους, μειώνοντας την αίσθηση του αυτο-ελέγχου, εμποδίζοντάς τα να ανακαλύψουν και να εξερευνήσουν πιθανότητες που θα τους ικανοποιούσαν και αυξάνοντας τις πιθανότητες να υποφέρουν από άγχος, κατάθλιψη και άλλες διαταραχές.

 

Πώς η καταναγκαστική εκπαίδευση στερεί από τους νέους τον προσωπικό έλεγχο και τους κατευθύνει προς τους εξωγενείς στόχους, προωθώντας το άγχος και την κατάθλιψη

Κατά την διάρκεια του ίδιου μισού αιώνα ή περισσότερο, όταν και το ελεύθερο παιχνίδι έχει μειωθεί, αυξάνονται συνεχώς οι ώρες του σχολείου και οι σχολικές δραστηριότητες (όπως τα μαθήματα εκτός σχολείου και τα σπορ που ελέγχονται από τους ενήλικες). Τα παιδιά σήμερα ξοδεύουν περισσότερες ώρες την ημέρα, ημέρες το χρόνο και χρόνια της ζωής τους στο σχολείο από ό,τι ποτέ πριν. Δίνεται περισσότερο βάρος από ποτέ στις εξετάσεις και στους βαθμούς. Έξω από το σχολείο, τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο από ποτέ σε περιβάλλοντα στα οποία κατευθύνονται, προστατεύονται, τροφοδοτούνται, κατατάσονται, κρίνονται και επιβραβεύονται από τους ενήλικες. Σε όλα αυτά τα περιβάλλοντα οι ενήλικες έχουν τον έλεγχο, όχι τα παιδιά.

Στο σχολείο, τα παιδιά μαθαίνουν γρήγορα ότι δεν υπολογίζονται οι δικές τους επιλογές δραστηριοτήτων και οι δικές τους υπεύθυνες αποφάσεις. Αυτό που έχει σημασία είναι οι επιλογές και οι αποφάσεις των καθηγητών. Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι εντελώς προβλέψιμοι: μπορεί οι μαθητές να μελετούν σκληρά αλλά να πάρουν ένα άσχημο βαθμό επειδή δεν καταλάβαν τι ακριβώς ο ήθελε δάσκαλος να διαβάσουν ή δεν μάντεψαν σωστά τι ερωτήσεις θα έκανε. Στα μυαλά της μεγάλης πλειοψηφίας των μαθητών, ο στόχος δεν είναι η επάρκεια, αλλά οι καλοί βαθμοί. Με δεδομένη την επιλογή μεταξύ της πραγματικής μάθησης ενός θέματος και της αριστείας, η μεγάλη πλειοψηφία των μαθητών, χωρίς δισταγμό, θα επιλέξει το τελευταίο.

Αυτό είναι αλήθεια σε κάθε στάδιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τουλάχιστον μέχρι το επίπεδο των μεταπτυχιακών σπουδών. Αυτό δεν είναι σφάλμα των φοιτητών, αλλά δικό μας λάθος. Το έχουμε δημιουργήσει με αυτόν τον τρόπο. Το σύστημα του συνεχούς ελέγχου και της αξιολόγησης στο σχολείο, η οποία γίνεται όλο και πιο έντονη με κάθε χρόνο που περνάει, είναι ένα σύστημα που αντικαθιστά πολύ καθαρά τις εξωγενείς ανταμοιβές και τους στόχους για τους αντίστοιχους εσωτερικούς. Είναι σχεδόν σχεδιασμένο για να παράγει άγχος και κατάθλιψη. [5]

Το σχολείο είναι επίσης ένα μέρος όπου τα παιδιά έχουν ελάχιστη επιλογή σχετικά με ποια πρόσωπα μπορούν να σχετιστούν. Καθοδηγούνται να βρίσκονται σε χώρους που είναι γεμάτοι με άλλα παιδιά που δεν επέλεξαν και πρέπει να περάσουν ένα μεγάλο μέρος της κάθε σχολικής ημέρας εκεί. Στο ελεύθερο παιχνίδι, τα παιδιά που αισθάνονται παρενόχληση ή εκφοβισμό μπορούν να φύγουν και να βρούν άλλη ομάδα που είναι πιο συμβατή, όμως στο σχολείο δεν μπορούν. Αν οι νταήδες είναι άλλοι μαθητές ή καθηγητές (που είναι πάρα πολύ κοινό), το παιδί δεν έχει συνήθως καμία επιλογή παρά να αντιμετωπίζει καθημερινά τα εν λόγω πρόσωπα.

Τα αποτελέσματα είναι μερικές φορές καταστροφικά.

Πριν από μερικά χρόνια, ερευνητές διεξήγαγαν μια μελέτη για να μετρήσουν την ευτυχία και τη δυστυχία σε μαθητές των δημόσιων σχολείων [6]. Κάθε ένας από τους 828 συμμετέχοντες, προερχόμενοι από 33 διαφορετικά σχολεία σε 12 διαφορετικές κοινότητες σε ολόκληρη τη χώρα, φορούσε ένα ειδικό ρολόι για μια εβδομάδα, προγραμματισμένο να ειδοποιεί μέσω ενός σήματος σε τυχαίες χρονικές στιγμές από τις 07.30 το πρωί ως τις 22:30. Κάθε φορά που το σήμα ακουγόταν οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ένα ερωτηματολόγιο δείχνοντας πού ήταν, τι έκαναν, και πόσο ευτυχισμένοι ή δυστυχισμένοι ήταν εκείνη τη στιγμή.

Τα χαμηλότερα επίπεδα της ευτυχίας, με μεγάλη διαφορά (και αυτό δεν είναι έκπληξη) παρουσιάστηκαν όταν τα παιδιά ήταν στο σχολείο και τα υψηλότερα επίπεδα σημειώθηκαν όταν ήταν έξω από το σχολείο και συνομιλούσαν ή έπαιζαν με τους φίλους τους. Ο χρόνος που δαπανούσαν με τους γονείς παρουσιάστηκε στο μέσο του διαστήματος. Ο μέσος όρος της ευτυχίας αυξανόταν τα Σαββατοκύριακα, αλλά στη συνέχεια έπεφτε αργά την Κυριακή το απόγευμα μέχρι το βράδυ, εν αναμονή της ερχόμενης εβδομάδας.

Ως κοινωνία έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά πρέπει να περάσουν ένα μεγάλο διάστημα του χρόνου τους στο ίδιο περιβάλλον, στο οποίο δεν θέλουν να βρίσκονται. Το κόστος αυτής της πεποίθησης, όπως μετράται από την ευτυχία και την ψυχική υγεία των παιδιών μας, είναι τεράστιο.

Είναι ώρα να επανεξετάσουμε την εκπαίδευση.

 

Υπάρχει ένας άλλος τρόπος

Όποιος κοιτάζει με ειλικρίνεια τις εμπειρίες των μαθητών στο δημοκρατικό μοντέλο του σχολείου Sudbury, όπου επικρατεί η ελευθερία, το παιχνίδι και η αυτο-κατευθυνόμενη εξερεύνηση, ξέρει ότι υπάρχει και άλλος τρόπος. Δεν χρειάζεται να τρελαίνουμε τα παιδιά για να εκπαιδευθούν. Οι νέοι εκπαιδεύουν τους εαυτούς τους έχοντας ελευθερία και ευκαιρίες, χωρίς καταναγκασμό. Και το κάνουν με χαρά και κατά τη διαδικασία αυτή αναπτύσουν εσωτερικές αξίες, προσωπικό αυτο-έλεγχο και συναισθηματική ευεξία. Ίσως έφτασε η ώρα για την κοινωνία να αντικρίσει ειλικρινά την κατάσταση.

 

Πηγή: psychologytoday.com

 

Βιβλιογραφία

·      [1] Twenge, J., et al., (2010). Birth cohort increases in psychopathology among young Americans, 1938-2007: A cross-temporal meta-analysis of the MMPI. In press, Clinical Psychology Review 30, 145-154.

·      [2] For references, see Twenge et al. (2004).

·      [3] Twenge, J. et al. (2004). Its beyond my control: A cross-temporal meta-analysis of increasing externality in locus of control, 1960-2002. Personality and Social Psychology Review, 8, 308-319.

·      [4] Pryor, J. H., et al. (2007). The American freshman: Forty-year trends, 1966-2006. Los Angeles: Higher Education Research Institute.

·      [5] Consistent with this claim is evidence that the more academically competitive the school, the greater is the incidence of student depression. Herman, K. C., et al. (2009). Childhood depression: Rethinking the role of school. Psychology in the Schools, 46, 433-446.

·      [6] Csikszentmihalyi, M., & Hunter, J. (2003). Happiness in everyday life: The uses of experience sampling. Journal of Happiness Studies, 4, 185-199.


 

Πηγή: psychologynow.gr

Published in Ευεξία
Κυριακή, 01 Οκτωβρίου 2017 18:21

Γιατί όχι σε σένα ρε φίλε;

 

Γιατί όχι σε σένα ρε φίλε;

 

Καθιερωμένος πλέον βραδινός περίπατος. Χωριό. Ήσυχοι δρόμοι. Έρημοι, αλλά με μια βαθιά ανθρωπιά, μια και περπατήθηκαν με σεβασμό από τις αγωνίες των ανθρώπων. Στην επιστροφή ανηφόρα. Νιώθω το αριστερό μου πόδι και πάλι να μην υπακούει. Βλάβη στην σπονδυλική στήλη. Κουτσαίνοντας και αργοπορώντας, προσπαθώ να φτάσω σπίτι. Ένας φόβος, μια αγωνία, ένα γιατί πάει να ξεπηδήσει στην ψυχή. Μα δεν το αφήνω να πολυκαιρίσει. Το σταματώ και κάπως μαλώντας το διορθώνω. «Και γιατί όχι σε σένα; Σε ένα κόσμο οδύνης, πόνου και δακρύων, τι ανήλικα ζητάς; Να μην πονάς; Γιατί ρε φίλε ποιος είσαι εσύ;»
Την ίδια στιγμή που εσύ απαιτείς να αποφύγεις την οδύνη και γογγύζεις για τα βάσανα σου, δεκάδες χιλιάδες παιδιά πεθαίνουν σε ανόητους πολέμους, θάβονται κάτω από την γη σε σεισμούς, τεμαχίζονται σε τροχαία, και υποφέρουν από φρικτές αρρώστιες. Άνθρωποι δεν προλαβαίνουν καν να χορτάσει η ματιά τους ομορφιά, και εμείς ζητάμε τι; Να μην πονέσουμε; Δεν ξέρω εάν υπάρχει μεγαλύτερος εγωισμός.
 
Και μην ακούσω τώρα υψηλές αναλύσεις, ότι μέσα μας υπάρχει η δίψα του τέλειου, του απόλυτου, της χαράς και απόλυτης ευτυχίας. Δεν διαφωνώ. Αλλά τώρα ζούμε εδώ. Και εδώ στην γη και κόσμο τούτο, οι άνθρωποι γελούν και δακρύζουν, χαίρονται και λυπούνται, πονάνε και μαθαίνουν, φοβούνται και προσεύχονται και έτσι ελπίζουν. Και σε εάν τέτοιο κόσμο δεν μπορώ να πω «γιατί σε μένα...» Γιατί αντιστοίχως θα μπορούσε να σε ρωτήσει ένα παιδί από την ογκολογική με αυτά τα αγιασμένα μάτια, « και γιατί όχι σε σένα ρε φίλε;».

 

 

π. Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος

Published in Ζωή

 

Μέσα στα τόσα αφιερώματα για την παγκόσμια ημέρα της γυναίκας, από τα οποία άλλα ήταν γεμάτα ευχές για εκείνη που είναι μάνα, αδερφή, σύντροφος, σύζυγος αλλά όχι μόνο γυναίκα, γιατί η αξία της άλλωστε έγκειται στον ποιο ρόλο έχει κι άλλα που υπήρξαν πράγματι ουσιώδη δίνοντας αφορμή για συζήτηση και προβληματισμό, έτυχε να πέσω πάνω στο παρακάτω βίντεο. 

Επέλεξα να το υποτιτλίσω και να το μοιραστώ γιατί αγγίζει μια ιδιαίτερα ευαίσθητη χορδή της υποκριτικής κοινωνίας μέσα στην οποία ζούμε.

Αν και η ίδια έχω παιδιά και θα μπορούσε κάποιος/α να σκεφτεί ότι μιλάω εκ του ασφαλούς, όπως έχω άλλωστε ακούσει αρκετές φορές αγγίζοντας το συγκεκριμένο θέμα, θυμάμαι ακόμη εκεί γύρω στα 30 τις αγωνιώδεις ερωτήσεις του οικογενειακού αλλά και κοινωνικού μου περιγύρου, για το πότε σκοπεύω να κάνω παιδιά, θυμάμαι ακόμη το ενδόμυχο και απροσδιόριστο άγχος, όταν μάθαινα ότι γνωστές συνομήλικες μου είχαν ήδη αποκτήσει παιδί. Κι ενώ κάθε μου λογική σκέψη απείχε και αντιδρούσε σε αυτά τα στερεότυπα, προσπαθώντας να αποτινάξει την επί έτη γαλούχηση ότι ο τελικός σκοπός μιας γυναίκας είναι μόνο η μητρότητα, μια αυθόρμητη εσωτερική ανησυχία συχνά πυκνά έβρισκε έδαφος επιβεβαιώνοντας πόσο ριζωμένες μέσα μας είναι οι στερεοτυπικές προσταγές της κοινωνίας ως προς το φύλο μας.

Βλέποντας το βίντεο σκέφτηκα αρκετές φίλες και γνωστές που δεν έχουν παιδιά, άλλες που προσπαθούν απεγνωσμένα να αποκτήσουν χωρίς να ξέρουν οι ίδιες, αν όντως το επιθυμούν, αλλά προσαρμόζονται και θεωρούν δικό τους θέλω, τα θέλω μιας κοινωνίας  που μας διαμορφώνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να θεωρούμαστε μη ολοκληρωμένες γυναίκες, μισοί άνθρωποι, αν τυχόν επιλέξουμε ή δεν μπορέσουμε ν’ αποκτήσουμε παιδιά. Μέσα στο άγχος και την ανασφάλεια, τη ντροπή πολλές φορές, να ξεστομίσεις όταν είσαι 40 χρονών την απλή φράση «όχι δεν έχω παιδιά».

Με το βιολογικό ρολόι να κτυπάει πάνω από το κεφάλι μας όταν πατήσουμε τα 30, με γονείς, γνωστούς, συντρόφους, φίλους, να επιμένουν άλλοι απροκάλυπτα και προσβλητικά, άλλοι ψιθυρίζοντας με συνωμοτικό ύφος, ότι δεν έχουμε πολύ χρόνο ακόμη να βιώσουμε την ολοκλήρωση ως γυναίκες. «Βρες κάποιον να κάνεις παιδιά, μη ζητάς πολλά».

Έχω δει γυναίκες να πέφτουν σε κατάθλιψη, επειδή δεν κατάφεραν να κάνουν παιδί, έχω δει γυναίκες να κάνουν απίστευτους συμβιβασμούς και εκπτώσεις στην προσωπική τους ζωή μόνο και μόνο για να αποκτήσουν ταίρι, ώστε να μπορέσουν να κάνουν παιδιά. Έχω συναντήσει γυναίκες που ενώ επιλέγουν συνειδητά ότι δεν θέλουν να γίνουν μητέρες να αντιμετωπίζουν τις πιο σκληρές κριτικές, τα πιο ευτελή σχόλια.

Το παρακάτω βίντεο αφιερωμένο στις γυναίκες που πέρασαν ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής τους σε κρεβάτια νοσοκομείων προσπαθώντας με εξωσωματικές να κάνουν παιδιά νιώθοντας τη σπάθα της κοινωνίας πάνω από τα κεφάλια τους. Βλέποντας το σώμα τους ν’ αλλάζει έχοντας υποστεί κάθε πιθανή ιατρική παρέμβαση, ορμόνες επί ορμονών να μπαίνουν στο σώμα τους και να θεωρείται όλη αυτή η διαδικασία απολύτως φυσιολογική.

Σ’ εκείνες που πέρασαν βράδια κλαίγοντας προσπαθώντας να συνταιριάξουν τα πρέπει μιας κοινωνίας με τα θέλω τους, σ’ εκείνες που τελικά στάθηκαν όρθιες και είπαν όχι στην κοινωνική αυτή προσταγή εφόσον δεν την επιθυμούσαν, αλλά και σ’ εκείνες που πιθανόν υπέκυψαν για να ικανοποιήσουν συντρόφους και γονείς.

Σε εκείνες που επέλεξαν ελεύθερα να κάνουν παιδιά χωρίς να τα θεωρούν συμπλήρωμά τους, αποφεύγοντας να τα κάνουν δεκανίκια τους, μα κυρίως σε εκείνες που δεν έχουν παιδιά και παλεύουν καθημερινά για να μην θεωρούνται κατώτερες, άκληρες, ανολοκλήρωτες, μισές.

Σύλβια Βαρνάβα

 

Πηγή: https://omniatv.com/blog/6136-%CE%B1%CF%84%CE%B5%CE%BA%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%AF-%CE%B7-%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CF%86%CE%BF%CE%B2%CE%AC%CF%84%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CF%8C%CF%83%CE%BF-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%AF%CE%BA%CE%B5%CF%82-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%AD%CF%87%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC

Published in Ζωή

Εντελέχεια

Το Εντελέχεια είναι ένας «πολυχώρος» με κατεύθυνση προς την απόκτηση ποιότητας ζωής, ψυχικής ανάτασης, σωματικής υγείας και ευεξίας και προς την ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων, επαφής, αυτογνωσίας.

Newsletter

Οι δράσεις μας και οι υπηρεσίες μας θα ανανεώνονται και θα εμπλουτίζονται. Θα χαρούμε να μείνετε κοντά μας!