Όλοι αντιμετωπίζουμε δυσκολίες που και που. Είναι ένα φυσικό μέρος του κύκλου της ζωής. Όπως δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη ζέστη αν δεν γνωρίσουμε το κρύο, μας είναι αδύνατο να απολαύσουμε τις όμορφες στιγμές χωρίς να έχουμε περάσει και άσχημες. Μερικές φορές, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε στη ζωή, προέρχονται από συμβάντα που δεν ελέγχουμε και άλλες φορές αποτελούν τις άμεσες συνέπειες των αποφάσεων που παίρνουμε. Στην πραγματικότητα, δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα γεγονότα, ούτε τις συνέπειές τους. Μπορούμε, παρόλα αυτά, να επιλέξουμε τον τρόπο που τα αντιλαμβανόμαστε και τα συναισθήματά που νιώθουμε. Υπάρχει ένα ρητό που λέει : «η ζωή είναι σε ποσοστό 10% τα γεγονότα που μας συμβαίνουν και σε ποσοστό 90%, ο τρόπος που αντιδρούμε σε αυτά».

Published in Αυτογνωσία

Οι μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς ταυτίζονται με χαρά, αγάπη και προσφορά στους αγαπημένους μας ανθρώπους. Αγοράζουμε δώρα, στολίζουμε τα σπίτια μας ετοιμάζοντάς τα για να υποδεχτούμε συγγενείς και φίλους και φοράμε τα γιορτινά μας. Οι δρόμοι αυτές τις μέρες είναι γεμάτοι φώτα, λαμπερά αστέρια και πολύχρωμες γιρλάντες και στα καταστήματα ακούγονται χριστουγεννιάτικα τραγούδια. Τα Χριστούγεννα μας δίνουν την ευκαιρία να περάσουμε όμορφα, να προσφέρουμε στους άλλους, να βρεθούμε  με αγαπημένα πρόσωπα, να ξεκουραστούμε και να χαρούμε το εορταστικό κλίμα. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά άτομα που δυσκολεύονται να βιώσουν αυτό το κλίμα των Χριστουγέννων και νιώθουν έντονη μελαγχολία και μοναξιά. 

 

Τι προκαλεί τη μελαγχολία των Χριστουγέννων και πως μπορούμε να την αποφύγουμε ή να την αντιμετωπίσουμε; 

Η μελαγχολία τις μέρες των Χριστουγέννων είναι  ένα  φαινόμενο  που επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και μπορεί να έχει διάφορες αιτίες. 

 

•  Σύνδρομο της Εποχιακής Συναισθηματικής Διαταραχής 

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θλίβονται κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, όταν η διάρκεια της ημέρας είναι μικρότερη και συνεπώς η ηλιοφάνεια λιγότερη και παρουσιάζουν συμπτώματα κατάθλιψης και μελαγχολίας. 

Τι να κάνω; 

Όταν νιώσετε ότι η διάθεσή σας «χαλάει» συστηματικά κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, ζητήστε συμβουλή από έναν ειδικό (ψυχίατρο ή ψυχολόγο) για να σας προσφέρει επαγγελματική βοήθεια για την πρόληψη της Εποχιακής Συναισθηματικής Διαταραχής και για να σας προτείνει αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισής της. 

 

•  Στρες, κούραση και κακή διαχείριση του χρόνου 

Τις ημέρες των Χριστουγέννων παρατηρείται σε πολλούς ανθρώπους αυξημένο επίπεδο στρες και κούρασης. Οι αυξημένες απαιτήσεις που επιβάλλει συνήθως το ίδιο το άτομο στον εαυτό του και σχετίζονται μεταξύ άλλων  με αγορές και προετοιμασίες για φιλικές και οικογενειακές συγκεντρώσεις έχουν ως αποτέλεσμα ένα αυξημένο επίπεδο έντασης που πολύ γρήγορα ξεπερνάει το όριο του «δημιουργικού άγχους» και γίνεται αρνητικό στρες. Το αρνητικό στρες  έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη διάθεση και στη λειτουργικότητα του ανθρώπου που το βιώνει  με συνέπεια τη μείωση της αυτοεκτίμησής του. Αποτέλεσμα είναι, μέσα από έναν φαύλο κύκλο, να αυξάνεται ακόμη περισσότερο το άγχος και η δυσλειτουργικότητα του ανθρώπου και να γίνεται εντονότερη η αρνητική του διάθεση. Ακόμα, ιδιαίτερα οι γυναίκες, τείνουν να προγραμματίζουν πολύ περισσότερες δουλειές και δραστηριότητες από ότι είναι εφικτό να διεκπεραιώσουν στο χρόνο που διαθέτουν. Συνεπώς δημιουργείται αρνητικό στρες και μη λειτουργική διαχείριση του χρόνου με αποτέλεσμα να «χαλάει» η διάθεση. 

Τι να κάνω; 

•  Θέστε ρεαλιστικούς στόχους όσον αφορά το «τι είναι εφικτό» να κάνετε στο χρόνο που διαθέτετε.
•  Βάλτε προτεραιότητες - αναρωτηθείτε τι είναι πραγματικά πιο σημαντικό για εσάς.
•  Οργανωθείτε κατάλληλα. 
•  Οργανώστε το χρόνο σας ανάλογα με τις ανάγκες σας και σε συνάρτηση με τα αγαπημένα σας πρόσωπα. 
•  Κάντε λίστες με δραστηριότητες και υποχρεώσεις ανάλογα με  το πόσο σημαντικές είναι. Πρώτα να κάνετε τα σημαντικά και υποχρεωτικά (και όχι τα  πιο εύκολα …) και στη συνέχεια να διαγράψετε ό, τι έχει ολοκληρωθεί. 
•  Μοιραστείτε τις δουλειές με το σύντροφο και τα παιδιά σας.
•  Θυμηθείτε ότι όταν καλείτε φίλους ή συγγενείς στο σπίτι σας, ο κυριότερος σκοπός είναι να περάσετε όμορφα και όχι να παρουσιάσετε ένα τέλειο σπίτι, ένα φανταστικό μπουφέ ή μία υπέροχη οικογένεια.
•  Κρατήστε  χρόνο και αγάπη για τον εαυτό σας για να μπορέσετε να προσφέρετε και στους γύρω σας.
•  Βρείτε τη δική σας ισορροπία ανάμεσα στις διάφορες υποχρεώσεις και τις ευχάριστες για σας δραστηριότητες και την ξεκούραση. 

 

•  Μη ρεαλιστικές φιλοδοξίες και προσδοκίες 

Μία ακόμη αιτία για την εμφάνιση μελαγχολικής διάθεσης κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων είναι το γεγονός ότι οι άνθρωποι τείνουν να έχουν μη ρεαλιστικές φιλοδοξίες και προσδοκίες ιδιαίτερα αυτή την εποχή. Από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης τα Χριστούγεννα προβάλλεται η εικόνα πλήρους ευτυχίας των ανθρώπων με πολλά και ακριβά δώρα, η εικόνα μιας ευτυχισμένης οικογένειας χωρίς έννοιες και προβλήματα και άνθρωποι που περνάνε υπέροχα με πολλούς φίλους σε παραμυθένια σπίτια. Η καθημερινότητα των περισσότερων ανθρώπων δε συμπίπτει όμως με αυτή την εικόνα του ιδανικού και η αντιμετώπιση αυτής της πραγματικότητας οδηγεί πολλούς ανθρώπους στη μελαγχολία.
Τι να κάνω;
 

•  Δεν υπάρχει μόνο ο ένας «ιδανικός» τρόπος να περνάμε τις γιορτινές μέρες όπως θέλουν να μας το επιβάλουν οι διαφημίσεις και οι ταινίες στην τηλεόραση. Αποφορτιστείτε από τον υπερκαταναλωτικό χαρακτήρα των Χριστουγέννων. Χριστούγεννα και γιορτές δε σημαίνουν ότι πρέπει να ξοδευτεί μια ολόκληρη περιουσία για να περάσει κάποιος καλά και δεν είναι απαραίτητο να αγοράσετε ακριβά δώρα ή δώρα για όλους. 
•  Προσπαθήστε να κάνετε τα «δικά σας» Χριστούγεννα, με τα δικά σας «θέλω» σε σχέση πάντα με τα αγαπημένα σας πρόσωπα.

 

•  Αύξηση ενδοοικογενειακών συγκρούσεων 

Ο παραπάνω χρόνος που περνάει η οικογένεια μαζί στις διακοπές των Χριστουγέννων μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη συνοχή των μελών της, γιατί συμμετέχει όλη η οικογένεια σε αγαπημένες δραστηριότητες, έρχεται πιο κοντά ο ένας με τον άλλο και όλη η οικογένεια περνάει καλά.  Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι στην περίοδο των Χριστουγέννων οι οικογενειακές συγκρούσεις αυξάνονται σε σχέση με τον υπόλοιπο χρόνο.  Αντί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συνοχή, μπορεί και να έχει ως αποτέλεσμα  τη σύγκρουση μέσα στην οικογένεια αν συνδυάζεται με αρνητικό στρες, κούραση και μακρόχρονα άλυτα θέματα σχέσεων ή οικογένειας, οικονομικά προβλήματα και προσωπικά ζητήματα. 

 

•  Αίσθημα μοναξιάς 

Άνθρωποι που ζουν μόνοι νιώθουν ιδιαίτερη μοναξιά  τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά. Αλλά και άτομα που δε μπορούν να βρίσκονται με συγγενείς και φίλους για διάφορους λόγους π.χ. μεγάλη απόσταση, ρήξη στις σχέσεις ή ασθένεια, βιώνουν αισθήματα μοναξιάς και θλίβονται. Επίσης τα ηλικιωμένα άτομα μελαγχολούν αυτές τις ημέρες γιατί θυμούνται τον «παλιό καλό καιρό» με αγαπημένα τους πρόσωπα που δεν είναι πια μαζί τους για να γιορτάσουν. Πολλοί φίλοι τους δε βρίσκονται πια στη ζωή και τα ενήλικά τους παιδιά μπορεί να βρίσκονται μακριά ή να είναι απασχολημένα με τις δικές τους υποχρεώσεις. 

Τι να κάνω; 

•  Απευθυνθείτε σε άτομα που βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση με τη δική σας. Καλέστε τα στο σπίτι σας, οργανώστε ένα ταξίδι, μια βόλτα ή ένα τραπέζι μαζί.
•  Προσπαθήστε να φέρετε τα ηλικιωμένα μέλη της οικογένειας στο σπίτι σας και κάντε τα να αισθανθούν χρήσιμα και επιθυμητά δίνοντάς τους τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε απλές ομαδικές δραστηριότητες όπως ο στολισμός του σπιτιού ή η προετοιμασία των χριστουγεννιάτικων γλυκών και εδεσμάτων. 

 

 Τα «πρέπει» 

Τις ημέρες των Χριστουγέννων κατακλυζόμαστε από πολλά «πρέπει» που αγχώνουν και φέρνουν θλίψη όπως: 

«Πρέπει να αγοράσω ακριβά δώρα».
«Πρέπει το σπίτι μου να είναι τέλειο».
«Πρέπει να φτιάξω πολλά γλυκά».
«Πρέπει το χριστουγεννιάτικο τραπέζι να έχει πολλά φαγητά για να είμαι καλή νοικοκυρά και μητέρα».
«Πρέπει να έχω καλή διάθεση τα Χριστούγεννα».
«Πρέπει να φορέσω ακριβά ρούχα για να φανεί ότι τα έχω καταφέρει στη ζωή μου». 

Τι να κάνω; 

•  Αναθεωρήστε  μερικά από τα «πρέπει να…» που νομίζετε ότι σας επιβάλλουν ή που επιβάλλετε εσείς στον ίδιο τον εαυτό σας και αντικαταστήστε τα με «θέλω να…» ή διαγράψτε τα αν καταλήγετε στο συμπέρασμα ότι δε σας αντιπροσωπεύουν. 
•  Αντικαταστήστε μερικά «δεν μπορώ να …» με περισσότερα «επιλέγω να μη …». Με αυτό τον τρόπο παίρνετε έναν πιο ενεργητικό ρόλο στη διαμόρφωση της ζωής σας και την οδηγείτε εσείς εκεί που θέλετε.
•  Βάλτε τις δικές σας προτεραιότητες στη ζωή σας. Αυτό που είναι σημαντικό για κάποιο άλλο άτομο, δεν είναι απαραιτήτως σημαντικό και για σας.
•  Βρείτε τη δύναμη στο να είστε «διαφορετικοί» παρά τα «πρέπει» των άλλων.

•  Αναμνήσεις και ο συμβολισμός της αλλαγής του χρόνου
 

Κάποιοι άνθρωποι θλίβονται αυτές τις μέρες καθώς θυμούνται πώς πέρασαν κάποιες άλλες γιορτές με ανθρώπους που τώρα  δεν είναι πια κοντά τους. Επίσης για πολλούς ανθρώπους οι μέρες της αλλαγής του χρόνου είναι μια περίοδος αυτοκριτικής και αξιολόγησης του εαυτού τους. Σκέφτονται  τι έχουν πετύχει στο χρόνο που πέρασε αλλά πολύ πιο έντονα τι δεν έχουν πετύχει και τι δεν έχουν κάνει. Βυθίζονται σε λάθη που έχουν κάνει και χαμένες ευκαιρίες και αγχώνονται για ένα αβέβαιο μέλλον. 

Τι να κάνω; 

•  Προσπαθήστε να βλέπετε το χτες σα θησαυρό που θα είναι πάντα δικός σας και που δε μπορεί να σας πάρει κανείς ποτέ και όχι σαν κάτι που δεν υπάρχει πια. 
•  Αντί να βυθίζεστε στο παρελθόν που δεν αλλάζει, κοιτάξτε το σήμερα και τους ανθρώπους που σας αγαπούν και σας νοιάζονται. Δείτε την αλλαγή του χρόνου σαν αφετηρία για να βάλετε καινούργιους, ίσως και καταλληλότερους στόχους, και όχι σαν το τέλος μιας χρονιάς που δεν πετύχατε αυτό που θέλατε. 
•  Δείτε τα λάθη που έχετε κάνει σαν εποικοδομητικούς σταθμούς στην περαιτέρω προσωπική σας εξέλιξη με αισιοδοξία για το μέλλον. 

Καρόλα Folle-Αλέπη, Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος
Πτυχιούχος Ψυχολογίας - Πανεπιστημίου Marburg - Γερμανίας

www.carola-alepi.gr

Επιμέλεια άρθρου υγείας: Συντακτική Ομάδα Υγείαonline 

 

Πηγή: ygeiaonline.gr

Published in Αυτογνωσία
Δευτέρα, 25 Δεκεμβρίου 2017 20:28

η αβάσταχτη ελαφρότητα των πρέπει

 

δεν ξέρω … 

 

θες ότι μεγαλώνω … 

 

θες ότι γίνομαι μονόχνωτος …

 

όπως εύστοχα με έχει χαρακτηρίσει ένα πολύ αγαπημένο μου πρόσωπο … 

 

θες ότι πάντα είχα και έχω ένα πρόβλημα με τα πρέπει … 

 

θες όλα αυτά μαζί … 

 

ποτέ δεν κατάλαβα όλο αυτό με τις γιορτές … 

 

ποτέ δεν κατάλαβα τον καταναγκασμό να χωρέσουν τα πρέπει … 

 

όλα τα πρέπει του κόσμου … 

 

όλα τα πρέπει των γιορτών … 

 

πρέπει σαν σε ένα πρωτόκολο … 

 

που πρέπει ( ακόμα ένα πρέπει ) να τηρηθεί … 

 

για να γίνουν … 

 

όλα τα πρέπει των γιορτών … 

 

μέσα σε λίγες μέρες … 

 

ναι … 

 

οι γιορτές είναι το όμορφο διάλειμμα από την καθημερινότητα … 

 

όμορφο διάλειμμα … 

 

οι γιορτές είναι εδώ για να σε βγάλουν από την μίζερη καθημερινότητα … 

 

να ξεφύγεις … 

 

να ζήσεις για λίγες ώρες … 

 

για λίγες μέρες ίσως … 

 

ξέγνοιαστα … 

 

διαφορετικά … 

 

ξεχωριστά … 

 

γιατί θα πρέπει …

 

να ακόμα ένα πρέπει … 

 

γιατί θα πρέπει … 

 

αυτό το όμορφο διάλειμμα να γεμίσει από έναν ανελέητο καταναγκασμό των πρέπει … 

 

όχι μόνο τώρα … 

 

τώρα στις δύσκολες ημέρες της κρίσης … 

 

αλλά από παλιά … 

 

μπορεί τότε τα πρέπει να ήταν άλλα … 

 

πάντως υπήρχαν … 

 

πρέπει να στολίσω και βαριέμαι … 

 

το άκουσα αυτό , το τελευταίο διάστημα , από δεκάδες ανθρώπους … 

 

τους απάντησα το λογικό … 

 

μη στολίσεις … 

 

αφού βαριέσαι , μη στολίσεις … 

 

με κοίταξαν όλοι … 

 

όταν λέω όλοι το εννοώ … 

 

με το βλέμμα σα να άκουγαν το πιο παράξενο πράγμα του κόσμου να βγαίνει από τα χείλη μου … 

 

όλοι και μου απάντησαν … 

 

πως θα καταλάβω ότι ήρθαν τα χριστούγεννα … 

 

η προφανής απάντηση μου είναι από το ημερολόγιο … 

 

από τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο που θα έχεις … 

 

από εκείνες τις ωραίες ταινίες που βλέπουμε κάθε χριστούγεννα … 

 

θα καταλάβεις χριστούγεννα κι ας μην έχεις στολίσει … 

 

όχι όμως … 

 

δεν είναι έτσι … 

 

πρέπει να στολίσουμε … 

 

και από εκεί και κάτω αρχίζει η μακριά λίστα με τα πρέπει … 

 

τα πρέπει των εορτών … 

 

πρέπει να στολίσω … 

 

πρέπει να βγω για ψώνια στην αγορά … 

 

τόσα αυτοκίνητα στο κέντρο τις πόλης τις γιορτινές ημέρες … 

 

για ψώνια … 

 

για ψώνια χωρίς λεφτά … 

 

έτσι … 

 

γιατί πρέπει … 

 

μετά τα δώρα που πρέπει … 

 

όλοι πρέπει να πάρουν δώρα σε όλους … 

 

χωρίς λεφτά πάλι … 

 

αλλά πρέπει … 

 

μετά η έξοδος … 

 

άγχος … 

 

όλοι πρέπει να βγούμε το ίδιο βράδυ στα ίδια μαγαζιά … 

 

γιατί είναι χριστούγεννα … 

 

γιατί πρέπει … 

 

πρέπει να κάνουμε τα ίδια ακριβώς πράγματα … 

 

όλοι μαζί … 

 

ταυτόχρονα … 

 

με τις ίδιες κινήσεις … 

 

κάθε χρόνο … 

 

σαν να ακολουθούμε το μαγικό άστρο των χριστουγέννων στη φάτνη των πρέπει … 

 

μία τεράστια λίστα με πρέπει … 

 

που δεν θέλουμε να κάνουμε … 

 

ποιος άλλωστε θέλει τα πρέπει … 

 

μία τεράστια λίστα με πρέπει … 

 

που δεν θέλουμε να κάνουμε … 

 

που κάθε χρόνια λέμε ότι θα είναι η τελευταία που θα τα κάνουμε … 

 

γιατί δεν περνάμε καλά … 

 

για να έρθει η επόμενη … 

 

να ακολουθήσουμε και πάλι αυτή τη μαγική λίστα με τα πρέπει μας … 

 

κάποια στιγμή οι γιορτές τελειώνουν … 

 

εμείς έχουμε κάνει όλα μας τα πρέπει … 

 

αυτά που πρέπει και αυτά που δεν πρέπει και μας τα έχουν επιβάλει άλλοι … 

 

τα έχουμε κάνει όλα … 

 

όλα θα τα κάνουμε και φέτος … 

 

μετά … 

 

εξουθενωμένοι … 

 

κουρασμένοι … 

 

ταλαιπωρημένοι … 

 

θα αναρωτιόμαστε πότε τελείωσαν οι γιορτές … 

 

για μία ακόμα φορά … 

 

κάναμε στον εαυτό μας … 

 

αυτό που έπρεπε … 

 

όχι αυτό που θέλαμε … 

 

ας δοκιμάσουμε για αλλαγή να κάνουμε μία φορά … 

 

όχι αυτό που πρέπει … 

 

αλλά αυτό που πραγματικά θέλουμε … 

 

μπορεί … 

 

να βγούμε λιγότερες πρέπει βόλτες … 

 

μπορεί να πάρουμε λιγότερα πρέπει δώρα … 

 

στο τέλος όμως … 

 

θα έχουμε μείνει εμείς … 

 

εμείς … 

 

και ο ουσιαστικός χρόνος … 

 

μακριά από πρέπει … 

 

εκείνος ο χρόνος που σε κάνει να θες … 

 

να θες να βρίσκεσαι με κάποιον … 

 

να θες να του κάνεις ένα δώρο … 

 

να θες να μιλάς μαζί του … 

 

ακόμα κι αν είμαστε με ένα ευρώ στην τσέπη … 

 

ακόμα κι αν είμαστε αγκαλιά κάτω από μία κουβέρτα στον καναπέ … 

 

ακόμα κι αν το ένα ευρώ που έχουμε δεν φτάνει για δώρο … 

 

ακόμα κι αν δεν υπάρχουν στολίδια και λαμπάκια που αναβοσβήνουν έξω από το μπαλκόνι … 

 

ακόμα κι αν δεν υπάρχει τίποτα από εκείνα τα πρέπει που δείχνουν τις γιορτές … 

 

θα υπάρχει ο καναπές … 

 

η κουβέρτα … 

 

θα υπάρχει το θέλω … 

 

το θέλω να είμαι μαζί σου … 

 

το θέλω να μοιράσω το χρόνο μου μαζί σου … 

 

το θέλω να μοιράσω το φαγητό μου μαζί σου … 

 

όχι το πρέπει …

 

το θέλω … 

 

το θέλω να σε ακούσω … 

 

το θέλω να ακούσω τη φωνή σου που δεν θα χάνεται πίσω από τη βαβούρα των κέντρων διασκέδασης …. 

 

το θέλω να σου πω σ’ αγαπώ … 

 

που θα το ακούσεις … 

 

που δεν θα χάνεται πίσω από το μπλέξαμε σε κίνηση και δεν θα προλάβουμε την αγορά … 

 

το θέλω … 

 

φέτος δεν θέλω τα πρέπει … 

 

φέτος θέλω τα θέλω … 

 

θέλω να μου μιλήσεις και να σε ακούσω κάτω από την κουβέρτα σε αυτόν ακριβώς τον καναπέ … 

 

θέλω να σου πω σ’ αγαπώ και να το ακούσεις … 

 

γιατί του χρόνου μπορεί να μην είσαι εδώ να το ακούσεις … 

 

γιατί του χρόνου μπορεί να μην είμαι εδώ να σου το πω … 


Άκυς Μητσούλης, Σκηνοθέτης

 

 Πηγή: akysmitsoulis.blogspot.gr

Published in Ζωή
Σάββατο, 23 Δεκεμβρίου 2017 20:04

Η ψυχολογία των Χριστουγέννων

 

Τα Χριστούγεννα είναι συνυφασμένα στο μυαλό μας με εικόνες, ευωδιές και συναισθήματα, αλλά και στιγμές οικογενειακής θαλπωρής, ξεγνοιασιάς και προσφοράς. Για τους περισσότερους, η μαγεία των Χριστουγέννων δημιουργεί αίσθηση ευφορίας και αισιοδοξίας, ενεργοποιώντας ξανά μια ξεχασμένη αίσθηση παιδικής ανεμελιάς. Δυστυχώς, όμως, για κάποιους συνανθρώπους μας η έναρξη των γιορτών σηματοδοτείται από την εμφάνιση καταθλιπτικής συμπτωματολογίας και άγχους.

 

Κύρια αίτια αυτών των «αρνητικών» συναισθημάτων είναι οι αυξημένες συναισθηματικές προσδοκίες των ημερών καθώς και η ύπαρξη μη ρεαλιστικών στόχων. Η εμπορευματοποίηση των εορτών από τα ΜΜΕ έχουν καλλιεργήσει μέσα μας ψευδείς και διαστρεβλωμένες εικόνες σε σχέση με τη λαμπρότητα που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει αυτές τις μέρες, με αποτέλεσμα να εντείνεται το άγχος  και η αίσθηση της μοναξιάς. Η οικονομική κρίση και όλη η καταστροφολογία που τη συνοδεύει πυροδοτεί ακόμη περισσότερο συναισθήματα απόγνωσης, θλίψης ανεπάρκειας αλλά και ενοχών για τη δυσκολία μας να συμμετέχουμε στο εορταστικό κλίμα. Πιο επιρρεπείς στην «κατάθλιψη των Χριστουγέννων» είναι όσοι στερούνται την οικογένεια και τους φίλους τους, άνεργοι, ασθενείς και όσοι πενθούν την απώλεια  αγαπημένων προσώπων.

 

Christmas shopping mania

Στις γιορτές, η καταναλωτική μανία παίρνει συχνά τη μορφή εθισμού και εμμονής για ακριβά δώρα για τους γύρω μας, ρούχα για «ιδιαίτερες» εμφανίσεις, ακριβές επιλογές τροφίμων για το εορταστικό τραπέζι αλλά και για τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση. Παρασυρόμαστε από το εορταστικό κλίμα των ημερών, με τη δικαιολογία ότι τα Χριστούγεννα έρχονται μόνο μια φορά το χρόνο. Θέλουμε να προσφέρουμε στους γύρω μας το καλύτερο αλλά και να εντυπωσιάσουμε. Ιδιαίτερα, οι γυναίκες έχουν μάθει να ταυτίζουν την προσφορά με την αίσθηση της αξίας τους. Όσο πιο πολλά και ακριβά είναι τα δώρα που προσφέρουν τόσο μεγαλύτερη είναι και η αίσθηση της ικανοποίησης που αισθάνονται. Συχνά, πίσω από την καταναλωτική μανία υποβόσκουν βαθύτερα συναισθηματικά κενά, ανεκπλήρωτες επιθυμίες και αίσθηση ανεπάρκειας και ανασφάλειας. Οι ακατάπαυστες αγορές, συνήθως, λειτουργούν ως μέθοδος αντιστάθμισης έντονων και «αρνητικών» συναισθημάτων, καθώς το άτομο νιώθει βραχυπρόθεσμα μια αίσθηση πληρότητας και ευφορίας που όμως τελικά, μακροπρόθεσμα, το εγκλωβίζει σε ένα βασανιστικό ατέρμονο φαύλο κύκλο επανάληψης.

Φέτος, τα Χριστούγεννα, ας εφαρμόσουμε κάποιους πρακτικούς τρόπους ελέγχου των κοινωνικών επιταγών και του τεχνητού καταναλωτισμού:

·         Αναθεωρούμε τον τρόπο ζωής μας και δίνουμε προτεραιότητα στις διαπροσωπικές σχέσεις, αφιερώνοντας χρόνο στην οικογένεια και στους αγαπημένους μας ανθρώπους.

·        Επαναπροσδιορίζουμε τις ανάγκες μας. Παραμερίζουμε τα κοινωνικά «πρέπει»  και δίνουμε χώρο στα προσωπικά «θέλω» και στις επιθυμίες μας. Σκεφτόμαστε τι είναι αυτό που θα μας ευχαριστούσε να κάνουμε και το εντάσσουμε στο πρόγραμμά μας.

·         Βάζουμε προτεραιότητες και διαχειριζόμαστε καλύτερα το χρόνο μας, θέτοντας ρεαλιστικούς βραχυπρόθεσμους στόχους.

·         Κάνουμε συμβολικά δώρα, που τα συνοδεύουμε με όμορφες, χειροποίητες κάρτες γεμάτες ευχές και λόγια αγάπης. Άλλωστε, τη μεγαλύτερη αξία δεν έχουν τα δώρα που προσφέρουμε, αλλά η αγάπη και ο σεβασμός που συνοδεύουν τη χειρονομία μας.

Καλές Γιορτές!

 

Νατάσσα Νικολακάκου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια (
BA, MSc)
www.psytherapy.gr

 

 

Πηγή: intelecto.gr

Published in Αυτογνωσία

 

Ανέκαθεν οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς χαρακτηρίζονταν από έντονη συναισθηματική φόρτιση. Οι περισσότεροι τις ταυτίζουν με συναισθήματα χαράς, ελπίδας, αγάπης, ζεστασιάς, αισιοδοξίας, γιατί θα έρθουν κοντά με αγαπημένα πρόσωπα, θα προσφέρουν και θα πάρουν φροντίδα και αναγνώριση, θα διασκεδάσουν, θα απολαύσουν αγαπημένα φαγητά και γλυκά.

Τα Χριστούγεννα ασφαλώς είναι μια σπουδαία οικογενειακή γιορτή, αφιερωμένη περισσότερο στα παιδιά. Οι μέρες των σχολικών διακοπών, η μαγεία του στολισμού και όλες αυτές οι προετοιμασίες, τα ήθη και τα έθιμα, σημαδεύουν ανεξίτηλα την παιδική ζωή με υπέροχες, νοσταλγικές αναμνήσεις.
Παραδόσεις, λοιπόν, χριστουγεννιάτικες, αν και εκφράζονται με διαφορετικούς τρόπους και συνήθειες, έχουν μια παγκόσμια κυρίαρχη τελετουργική έκφραση: τη συνάντηση των περισσότερων μελών της ευρείας οικογένειας γύρω από το χριστουγεννιάτικο τραπέζι.
Υπάρχει, όμως, και μία μεγάλη αριθμητικά μερίδα ανθρώπων, που οι συγκεκριμένες γιορτές τούς δυσκολεύουν πολύ και τους φορτίζουν με άγχος, νεύρα, θλίψη και μελαγχολία.

 

Γιατί;
Η απάντηση είναι πολυδιάστατη.
Βρίσκεται στον συμβολισμό της γιορτής των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, και στους τρόπους με τους οποίους υποδεχόμαστε ψυχικά αυτές τις γιορτές.
Στις προσδοκίες που έχουμε από τον εαυτό μας και τους άλλους.
Στα πρακτικά, ψυχικά, και υπαρξιακά κωλύματα που μας συνδέουν με τα Χριστούγεννα, αλλά κυρίως στις γνωστές, και στις λιγότερο γνωστές και σε εμάς τους ίδιους, στάσεις που έχουμε απέναντι στα παραπάνω.
Οι προσδοκίες των άλλων από εμάς, η κυριαρχία των «πρέπει» και τα ανεπίγνωστα «θέλω».
Οι γιορτές συνοδεύονται από αρκετές τελετουργικές εκδηλώσεις και συνήθειες. Από εσωτερικευμένες «φωνές» και επιταγές.
«Τι πρέπει να κάνω για να περάσω καλά; Τι πρέπει να κάνω για να περάσουν καλά οι άλλοι; Τι περιμένουν τα μέλη της οικογένειάς μου από μένα; Τι οφείλω να αγοράσω στα παιδιά, στους γονείς, στα αδέρφια; Τι πρέπει να φορέσω για ξεχωρίσω;/ να περάσω απαρατήρητη;/ πως πρέπει να φερθώ στο πάρτι; Πως θα τα καταφέρω να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι; Θέλω να είμαι σωστή απέναντι σε όλους… κ.λ.π.
Όταν τις γιορτές τις συνδέουμε με αμέτρητα «πρέπει» και καταναγκασμούς,
 όταν υπερφορτώνουμε το πρόγραμμά μας με πάρα πολλές υποχρεώσεις και δεν φροντίζουμε καθόλου τον εαυτό μας, όταν δεν ακούμε τα προσωπικά μας «θέλω» και τις πραγματικές μας ανάγκες, είναι αναμενόμενο να θέλουμε να περάσουν σαν νερό αυτές οι δύο εορταστικές εβδομάδες, για να «γλυτώσουμε από τα βασανιστήρια».
Ακόμα κι αν κάποιος είναι αποφασισμένος ότι δεν τον αφορά το κυνήγι του υπερκαταναλωτισμού των γιορτών, και δεν επιθυμεί να ενδώσει σ' αυτόν, είναι πολύ δύσκολο να μην επηρεαστεί από την μαζική προσδοκία των γιορτινών ημερών.
Γιατί οι γιορτές αυτό δημιουργούν: προσδοκίες.
 Και ακόμα και η άρνηση του εορτασμού ή και η θλίψη και η μελαγχολία που προκύπτει συχνά από αυτές δεν παύουν να είναι μια αντίδραση στην ασφυκτική πίεση που μας ασκούν οι εσωτερικευμένες φωνές, οι προσδοκίες που έχουμε από τότε που ήμασταν μικρά παιδιά «καταπιεί» και ορίζουν τι χρειάζεται να γίνει μέσα στις γιορτές για να πάνε τα πράγματα «όπως πρέπει», αλλά όχι κατ’ ανάγκη όπως χρειάζεται για να είμαστε χαρούμενοι…

Οι οικογενειακές παρεξηγήσεις
Συχνά στις οικογενειακές συγκεντρώσεις μέσα στις γιορτές (ειδικά αυτές που γίνονται «κατ’ ανάγκην», και όταν οι άνθρωποι έχουν να βρεθούν καιρό) αναδύονται δυσάρεστα συναισθήματα για άλλα πρόσωπα της οικογένειας και πολλές φορές μέσα από κουβέντες προκύπτουν παρεξηγήσεις που καταλήγουν και σε τσακωμούς.
Οι άνθρωποι που έχοντας οι ίδιοι «χαθεί» μέσα στην καθημερινότητα του χρόνου που τελειώνει, κι έχοντας χαθεί -σχεσιακά μιλώντας- και με τους δικούς τους, περιμένουν τις γιορτές για να συσφίξουν τις σχέσεις τους.
Ελπίζουν ότι θα αποκαταστήσουν μέσα σε λίγες μέρες ό,τι έχασαν, παρασυρμένοι στην λήθη της καθημερινότητας, όλες τις προηγούμενες μέρες του χρόνου.
Ελπίζουν πως η μονότονη και άδεια τους ζωή θα γεμίσει, θα αλλάξει, θα μεταμορφωθεί, όπως μεταμορφώνονται οι δρόμοι και οι πλατείες που στολίζονται με φώτα και λαμπιόνια..
Η ελπίδα όμως δημιουργεί άγχος. Ο φόβος για αποτυχία και για -ακόμα μεγαλύτερη- μοναξιά μεγαλώνει, μαζί με τις προσδοκίες που έχουμε «να είναι φέτος όλα διαφορετικά…». Γι αυτό μεγαλώνει και η ένταση στις διαπροσωπικές σχέσεις, και κυρίως στις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας, αφού σε αυτές τις σχέσεις μας εναπόκεινται οι μεγαλύτερες προσδοκίες μας για ψυχική αποκατάσταση κι ευτυχία.
Απ’ την μια, συχνά άτομα, μέλη μιας οικογένειας, περιμένοντας υποσυνείδητα ότι θα απογοητευτούν και δεν θα βρουν την θαλπωρή και την φροντίδα που επιθυμούν στο οικείο τους περιβάλλον και στις κοντινές φιλικές τους σχέσεις, δημιουργούν εντάσεις και τσακωμούς, ώστε να επαληθευτεί η προϋπάρχουσα αίσθηση απογοήτευσης και ματαίωσης.
Από την άλλη, όσο κανείς επιθυμώντας την διαπροσωπική συνεύρεση, κι έχοντας την ανάγκη της αγκαλιάς –συμβολικής και φυσικής- του άλλου, προσπαθεί να τον πλησιάσει, μέσα στο κλίμα της «ζεστασιάς» των γιορτινών ημερών, τόσο μπορεί να αισθάνεται αυτό το πλησίασμα σαν κάτι επικίνδυνο, αφού ενέχει την πιθανότητα της ματαίωσης, και μπορεί να ανατρέψει την –ούτως ή άλλως- προβληματική του ψυχική ισορροπία.
Το βασικό πρόβλημα σ’ αυτήν την περίπτωση είναι
 πως συνήθως δεν έχει επίγνωση των συναισθημάτων του ο άνθρωπος που φοβάται την εγγύτητα.
Κι έτσι, βιώνει το κάλεσμα στην εγγύτητα -που ούτως ή άλλως εμπεριέχουν αυτές οι γιορτές- ως ασφυκτικό και απαιτητικό, ιδιαίτερα αν προϋπάρχει σύγχυση στην δομή της προσωπικότητάς του, και της οικογένειάς του.
Στο τέλος της ημέρας, ακόμα κι αν ο άνθρωπος βρει την ιδανική κατάσταση που ψάχνει στο εορταστικό περιβάλλον της οικογένειάς του, της συντροφικής ή της φιλικής του σχέσης υπάρχει πάντοτε ο υποσυνείδητος φόβος ότι θα την χάσει, και θα βρεθεί πάλι απογοητευμένος και μόνος.
Έτσι, συχνά πολλά άτομα έχουν την τάση να δημιουργούν διαπροσωπικές εντάσεις αυτήν την περίοδο. Εντάσεις που λειτουργούν στην συνείδηση τους ως «ζώνη ασφαλείας», η οποία θέτει μια εσωτερική απόσταση ανάμεσα στον εαυτό τους και τον άλλον άνθρωπο. Ώστε να μην απογοητευτούν σε περίπτωση που το πλησίασμα δεν πετύχει.

Συγγραφή Άρθρου: Γρηγόρης Βασιλειάδης - Ψυχολόγος

 

Προτεινόμενη βιβλιογραφία
Διαβάστε το
best seller βιβλίο αυτογνωσίας & αυτοβοήθειας: «Το Ψυχοθεραπευτικό Ταξίδι: Από τον φόβο της σκιάς, στο φως της επίγνωσης», του Dr. Γρηγόρη Βασιλειάδη, Ψυχολόγου – Συστημικού – Υπαρξιακού Ψυχοθεραπευτή και Ψυχοθεραπευτή Ομάδας. 

 

 Πηγή: e-psychology.gr

Published in Αυτογνωσία

 

Μια Τετάρτη πριν έξι μήνες μπήκα στο γραφείο της Μίνας. Το μόνο που θυμάμαι πολύ έντονα από εκείνο το μεσημέρι είναι να με ρωτάει για ποιο λόγο πήγα να τη βρω κι εγώ να απαντάω ότι θέλω να μου πει αν είμαι τρελή.

Δύο βδομάδες πριν είχα αρχίσει να έχω έντονες κρίσεις πανικού και άγχους. Βέβαια τότε δεν το είχα αντιληφθεί. Κάτι άρχισε να με ενοχλεί στο λαιμό μου και ένιωθα πως ότι κι αν πήγαινα να φάω μου σταματούσε εκεί. Σταμάτησα να τρώω. Η μάλλον για να φάω μια μπουκιά ήθελα να έχω κάποιον μαζί μου για να νιώθω ασφάλεια. Τις νύχτες δεν κοιμόμουν. Ώρες ατελείωτες στριφογύριζα στο κρεβάτι μου. Δεν μπορούσα να ανασάνω. Ούτε τα βράδια ούτε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Έκλαιγα συνεχώς και ήθελα να σταματήσει αμέσως όλο αυτό. Βέβαια τίποτα δεν σταμάτησε έτσι απλά. Τα συμπτώματά μου γινόταν όλο και πιο έντονα. Η δουλειά μου με ενοχλούσε πολύ για αυτό και μείωσα αρκετά τις ώρες εργασίας μου. Οι γονείς μου με ενοχλούσαν γιατί δεν καταλάβαιναν τίποτα. Ο τότε σύντροφός μου με ενοχλούσε για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Οι φίλοι μου δεν είχαν ιδέα τι περνάω. Και σε όποιους κάτι ανέφερα δεν μπορούσαν επίσης να αντιληφθούν πόσο έντονο ήταν όλο αυτό. Προσπαθούσα βέβαια κι εγώ κάποιες φορές να το κρύβω σαν να είναι κάποιο έγκλημα. Ο πολύς κόσμος με ενοχλούσε. Η πολύ φασαρία επίσης. Δεν ήθελα να βγαίνω από το σπίτι για πολλές ώρες και να είμαι κάπου μακριά γιατί νόμιζα πως κάτι κακό θα μου συμβεί. Ήθελα να είμαι με ανθρώπους που θα νιώθω ασφάλεια σε περίπτωση που πάθω κάτι. Είχα συνεχώς το μυαλό μου στους γύρω μου μην τυχόν πάθουν κάτι αυτοί. Νόμιζα ότι δεν μπορούσα να διαχειριστώ τίποτα από όλα αυτά. Ένιωθα πραγματικά ώρες ώρες πως τρελαίνομαι. Έκλαιγα συνέχεια και αναρωτιόμουν γιατί σε μένα. Κι όλο αυτό γινόταν ένας φαύλος κύκλος. Οι κρίσεις πανικού δεν σταματούσαν. Τις ένιωθα πιο έντονες. Όλο αυτό με ενοχλούσε πολύ κι έτσι αποφάσισα να δράσω. Πήγα και βρήκα αρχικά τη Νατάλια γιατί ήθελα κάτι άμεσο. Μου πρότεινε το βιοσυντονισμό και το κάναμε. Είχα αρχίσει να καταλαβαίνω κάποια διαφορά όσον αφορά το υπερβολικό μου άγχος. Έπειτα ξεκίνησα συνεδρίες με τη Μίνα και συνεχίζω και θα συνεχίσω! Εκείνο το μήνα έτυχε να είναι προγραμματισμένη μια συστημική αναπαράσταση ( δεν θα μιλήσω για αυτό τώρα. Δεν υπάρχουν λόγια. Είναι ΜΑΓΕΙΑ. Είναι μια ΜΟΝΑΔΙΚΉ εμπειρία). Παρακολούθησα οπότε και το διήμερο της συστημικής. Ήμουν αποφασισμένη ότι δεν θα αφήσω τίποτα στην τύχη του. Ότι θα βοηθήσω τον εαυτό μου και θα βρω τι είναι αυτό που συμβαίνει. 

Το να αποφασίσει κάποιος να δουλέψει τον εαυτό του είναι το πιο όμορφο δώρο που μπορεί να του χαρίσει. Έξι μήνες πριν ξεκίνησα μια συνεργασία με το Εντελέχεια και όποιους το απαρτίζουν και συνεργάζονται. Είναι η πιο σωστή απόφαση που έχω πάρει έως τώρα στη ζωή μου. Έξι μήνες μετά έχω κάνει αρκετά σημαντικές αλλαγές στη ζωή μου. Έμαθα να ακούω τον εαυτό μου και να τον φροντίζω. Να μην είμαι αυστηρή μαζί του. Να καταλαβαίνω ποτέ έχω ανάγκες. Πότε πρέπει να πω όχι. Πότε να δίνω σημασία σε πράγματα και πότε όχι. Έκανα αρκετή προσπάθεια να "φτιάξω" τη σχέση μου με τους γύρω μου. Ήρθα πιο κοντά στους γονείς μου που το είχα ανάγκη και απομάκρυνα άλλους ανθρώπους που δεν μου ταίριαζαν. Πάτησα πολύ γερά στα πόδια μου αν και πολλές φορές φοβόμουν. Η δουλειά μου σταμάτησε πλέον να με ενοχλεί. Απεναντίας την είδα και πάλι ως διασκέδαση και δημιουργία. Ξεκίνησα να ασχολούμαι και με άλλα πράγματα που με "γεμίζουν"!

Εκεί που θέλω να καταλήξω είναι πως πρέπει να ακούμε τον εαυτό μας. Να ακούμε το σώμα μας. Τίποτα δεν γίνεται τυχαία. Οι κρίσεις άγχους και πανικού εμφανίζονται για να μας πούνε κάτι. Εγώ αποφάσισα να τις ακούσω και πραγματικά δεν το μετάνιωσα στιγμή. Αποφάσισα να δουλέψω με τον εαυτό μου και είναι υπέροχο όλο αυτό. 

Πολλές φορές μπορεί να νιώσω ανασφάλεια ή φόβο αλλά δεν τρομάζω πια. Θέλει "γερά κότσια " η διαδικασία της ψυχοθεραπείας. Το να θεραπεύσεις την ψυχούλα σου! Πολλοί δεν τα έχουν. Πολλοί φοβούνται. Αλλά πραγματικά αξίζει να κάνεις αυτό το δώρο στην ψυχή σου. Όποιος κι αν είσαι. Όποια κι αν είσαι. 

 

Θέλω να πω ένα τεράστιο ευχαριστώ στη Μίνα και τη Νατάλια. Δύο υπέροχες γυναίκες που έχουν απίστευτη αγάπη για αυτό που κάνουν και για το λόγο αυτό σε κάνουν να νιώθεις τόσο όμορφα που τις γνώρισες. Επίσης ένα μεγάλο μπράβο στην Έφη Κονταξή για τις μαγευτικές συστημικές αναπαραστάσεις που συντονίζει/οργανώνει/δημιουργεί. Νομίζω καμία δεν είναι πιο κατάλληλη από αυτή. Η αγάπη για αυτό που κάνει βγαίνει προς τα έξω! 

 

Ευχαριστώ πολύ

Από καρδιάς!

 

 

Μ.Γ. (27/10/17)

 

Published in Αυτογνωσία

 

Πάσχουμε οι Έλληνες από κατάθλιψη και γιατί προσφεύγουμε στη φαρμακολογία;

 

Τα εντυπωσιακά νούμερα των στατιστικών προσφέρουν μια ηδονή σε αυτούς που τα διαβάζουν. Εντυπωσιάζουν, ακόμη και εάν είναι ενδεικτικά μιας καθ' όλα αρνητικής κατάστασης που χαρακτηρίζει μια κοινωνία, πόσο μάλιστα εάν αφορούν τη ψυχική μας υγεία. Τα χρόνια της κρίσης η κατάθλιψη και άλλες ψυχικές νόσοι αυξήθηκαν. Αυτό είναι μια διαπίστωση; Ή μια φήμη που την έχουμε πιστέψει όλοι μας; Το ακούμε από τον φίλο, τον συγγενή, τον γείτονα. Ίσως να το λέμε και εμείς. «Είμαι πολύ αγχωμένος», «δεν μπορώ να χαρώ με τίποτα» και άλλα συναφή. Επίσης, εκτός από την εξοικείωση με ψυχιατρικούς όρους, μάθαμε να μιλάμε και σαν φαρμακοποιοί. Νέες λέξεις όπως Ladose, Xanax, εντάχθηκαν στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. Ακόμη και η γιαγιά στην επαρχία μπορεί να μιλήσει άνετα με όρους φαρμακολογίας, ενίοτε να κάνει και διαγνώσεις.

Όμως, τι πραγματικά συμβαίνει στην Ελλάδα; Πράγματι η πλειονότητα του πληθυσμού υποφέρει από κατάθλιψη και άλλες αγχώδεις διαταραχές; Από πού προκύπτει αυτό; Πόσο σοβαρά είναι τα πράγματα και πόσο εύκολα προσφεύγουμε στη φαρμακολογία;

Μια ζοφερή εικόνα μας δίνει ο κ. Νικόλαος Θωμαΐδης, ο επικεφαλής του τμήματος Αναλυτικής Χημείας του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και επικεφαλής της επιδημιολογικής έρευνας η οποία κατέγραψε, βάσει των ευρημάτων στα λύματα της Αθήνας που καταλήγουν στην Ψυττάλεια, μια μεγάλη αύξηση ψυχοφαρμάκων και άλλων παράνομων ουσιών. Επί πέντε χρόνια, από το 2010 έως το 2015, εφάρμοσε μια μεθοδολογία που ονομάζεται «sewage epidemiology» δηλαδή επιδημιολογία λυμάτων προκειμένου καταγράψει την ποσότητα που οι πολίτες κατανάλωσαν σε φάρμακα και ναρκωτικά. Η έρευνα δημοσιεύθηκε το 2016 και τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά. Οι δειγματοληψίες ήταν σταθερές μια εβδομάδα κάθε μήνα επί πέντε συνεχή χρόνια.

Εκτός από τη δραματική αύξηση των ναρκωτικών ουσιών, καταγράφηκε και αύξηση στη χρήση ψυχοφαρμάκων. 

Ειδικότερα, υπήρξε μια αύξηση κατά 35 φορές στα αντιψυχωσικά, κατά 19 φορές στις ηρεμιστικές ουσίες βενζοδιαζεπίνες και κατά 11 φορές στα αντικαταθλιπτικά. Στα αντικαταθλιπτικά, μεγάλη αύξηση έχει η ουσία citalopram, με 5150 αρχικά δόσεις το 2010 και 116.416 δόσεις το 2014, αυξημένη κατά 22 φορές. Ταυτόχρονα, ένα άλλο συστατικό, η οξαζεπάμη αυξήθηκε από 9400 δόσεις το 2010 σε 200.004 δόσεις, δηλαδή μια αύξηση κατά 23 φορές πάνω.

Τα δείγματα ήταν μόνο από την Αττική, αλλά τα αποτελέσματα είναι ενδεικτικά δεδομένου ότι εδώ ζει το 40% του πληθυσμού της χώρας.

Αυτές οι αυξήσεις, όπως επισημαίνει ο ίδιος, συμπίπτουν με τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, όπως τη μείωση του βιοτικού επιπέδου και την ανεργία. Προσθέτει δε πως η συλλογή δειγμάτων συνεχίζεται και από τα μέχρι τώρα στοιχεία εξακολουθούν να καταγράφονται μεγάλα ποσοστά κατανάλωσης ψυχοφαρμάκων, όμως με μια σταθεροποιητικά τάση.

 

Tι συμβαίνει με την καταγραφή και τα επίσημα στοιχεία για την κατανάλωση ψυχοφαρμάκων;

Στο ερώτημά μας για το εάν υπήρξε αντίδραση από το αρμόδιο Υπουργείο απάντησε στη HuffPost Greece, πως παρότι επρόκειτο για ένα πρόγραμμα αριστείας το υπουργείο δεν αντέδρασε στα ευρήματα, εκτός από την εθνική συντονίστρια για τα ναρκωτικά. Επιπλέον τόνισε πως αν και ζήτησε στοιχεία από τον ΕΟΠΥΥ για την κατανάλωση ψυχοφαρμάκων προκειμένου να συγκρίνουν τα στοιχεία, ο Οργανισμός δεν τα έδωσε, ενώ εκφράζει την βεβαιότητα πως εάν είχε τα στοιχεία του ΕΟΠΥΥ, τα αποτελέσματα θα αναθεωρούνταν προς τα πάνω.

Η HuffPost Greece στην επικοινωνία που είχε με διάφορους φορείς άκουσε επανειλημμένα την άρνηση του ΕΟΠΥΥ να δώσει τα συγκεκριμένα στοιχεία. Σε αντίστοιχο αίτημα που εστάλη και από τον γράφοντα, ο ΕΟΠΥΥ, μέχρι και την ώρα που γραφόταν αυτό το κείμενο, δεν είχε απαντήσει αλλά δεσμεύτηκε να αποστείλει τα σχετικά στοιχεία.

«Δεν υπάρχουν επιδημιολογικές μελέτες και ουσιαστική καταγραφή» δηλώνει στη HuffPost Greece ο κ. Απόστολος Βούρδας, παιδοψυχίατρος, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος του Βασιλικού Κολλεγίου των Ψυχιάτρων του Ηνωμένου Βασιλείου και Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ψυχιατροδικαστικής Εταιρείας .

Ο ίδιος μεταφέρει την αίσθηση που του περιγράφουν συνάδελφοι του από τον δημόσιο τομέα, όπου υπάρχει έλλειψη προσωπικού και υποστελέχωση, με αποτέλεσμα να πάσχουν οι υπηρεσίες την ώρα που πολλοί συνάνθρωποί μας αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Αντίστοιχα και ο κ. Θωμαΐδης περιγράφει τις δύσκολες συνθήκες στην έρευνα που αντιμετωπίζουν στο Πανεπιστήμιο, λέγοντας πως οι περικοπές, η αποχώρηση μεγάλου μέρους του προσωπικού λόγω συνταξιοδότησης και η μη αναπλήρωσή του είχα ως αποτέλεσμα μια δραματική και βίαιη μείωση του επιπέδου εργασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι εναπομείναντες εργαζόμενοι να υφίστανται μια αφόρητη πίεση με επιπτώσεις στην υγεία τους.

«Αποκτούμε υπέρταση, άσθμα» λέει και τονίζει πως αυτό που συνέβη σε αυτή την μικροκλίμακα, είναι κάτι αντίστοιχο με αυτό που συμβαίνει σε όλη την κοινωνία με την αλλαγή των εργασιακών συνθηκών. «Ο καθένας το εκδηλώνει με διάφορες ασθένειες και αυτό αποτυπώνεται και στην αύξηση των φαρμάκων που καταναλώνονται».

Αξίζει να σημειωθεί ότι στα δείγματα που λήφθηκαν από τα λύματα στην Ψυτάλλεια καταγράφηκε αύξηση στην χρήση αντιυπερτασικών κατά 11 φορές, ενώ η χρήση φαρμάκων κατά του έλκους υπερδιπλασιάστηκε.

 

«Είναι η αίσθηση του αδιεξόδου και του αβοήθητου, ότι δηλαδή δεν έχω βοήθεια, δεν υπάρχει ελπίδα και το δεύτερο αφορά στην διαταραχή της κοινωνικής συνοχής. Αυτά τα δύο είναι πιο σημαντικά από τη μείωση του εισοδήματος»

 

Από την πλευρά του ο κ. Βούρδας, παραδέχεται ότι η ελληνική κοινωνία αγωνιά και ότι πράγματι υπάρχουν ζητήματα που αφορούν την ψυχική υγεία του πληθυσμού. Γνωρίζουμε, σχολιάζει, από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες πως δύσκολες κοινωνικοοικονομικές καταστάσεις οδηγούν σε καταθλίψεις και άλλες διαταραχές της συμπεριφοράς. Τέτοια φαινόμενα σχεδόν διπλασιάζονται σε περιόδους κρίσης.

«Υπάρχουν πολλοί μετανάστες με παιδιά που έχουν ανάγκες, και το αναφέρω καθώς είναι ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού. Επίσης υπάρχει και ο γηγενής πληθυσμός που βρίσκεται αντιμέτωπος με αδιέξοδα που έχουν προκύψει εξαιτίας της οικονομικής κρίσης» λέει και διευκρινίζει, πως για τους Έλληνες οι δυσκολίες έχουν αυξηθεί και φαίνεται μέσα στην οικογένεια με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα μπορεί το εισόδημα να έχει μειωθεί, καθώς ένας από τους δύο γονείς να έχει χάσει τη δουλειά του ή ένα παιδί από εκεί που πήγαινε στο ιδιωτικό σχολείο, να βρεθεί στο δημόσιο. Άλλοι έχουν χάσει τα σπίτια τους.


Γιατί το ρήγμα στη κοινωνική συνοχή ευθύνεται για τα ψυχολογικά προβλήματα περισσότερο από το οικονομικό ζήτημα

Υπάρχουν δυσκολίες, παραδέχεται ο κ. Βούρλας και υπογραμμίζει πως υπάρχουν δύο παράγοντες που συνδέονται περισσότερο με τα ψυχολογικά προβλήματα και την κατάθλιψη και δεν είναι το οικονομικό ζήτημα αυτό που κυριαρχεί.

«Είναι η αίσθηση του αδιεξόδου και του αβοήθητου, ότι δηλαδή δεν έχω βοήθεια, δεν υπάρχει ελπίδα και το δεύτερο αφορά στην διαταραχή της κοινωνικής συνοχής. Αυτά τα δύο είναι πιο σημαντικά από τη μείωση του εισοδήματος. Στην Ελλάδα παλαιότερα ήταν πολύ δύσκολα τα πράγματα και δεν είχαμε αυτά τα ψυχολογικά προβλήματα».

Στο ερώτημα πως εννοεί την κοινωνική συνοχή, απαντά πως κάποτε υπήρχε η αίσθηση ότι όλοι ανήκουμε σε μια ομάδα, σ' ένα σύνολο και όλοι μαζί θα τα καταφέρουμε.

Αναπόφευκτα κάνω την παρατήρηση πως η διαστροφή αυτής της ιδέας προϋπήρξε της οικονομικής κρίσης, προκλήθηκε την εποχή της ευμάρειας όπου κυριάρχησε ένα ατομικιστικό και ηδονιστικό μοντέλο.

«Αυτή η κοινωνική συνοχή σε επίπεδο γειτονιάς, δήμου, σταδιακά περιορίστηκε, είμαστε αρκετά εγωιστές ως χαρακτήρες στην Ελλάδα» αναφέρει και προσθέτει: «Επιπλέον όταν ο μπαμπάς, η μαμά, ή οι παππούδες ασχολούνται αρκετά με τα οικονομικά και όταν λείπουν και πολλές ώρες από το σπίτι, αναπόφευκτα μειώνεται ο ποιοτικός χρόνος και η συνοχή της οικογένειας. Αυτό που έχει φανεί ότι είναι παράγοντας κινδύνου για δυσκολίες στα παιδιά, είτε σε επίπεδο συναισθήματος, είτε διαγωγής, είναι η έλλειψη ποιοτικού χρόνου και επικοινωνίας. Δεν αρκεί να είσαι δίπλα στο παιδί, αλλά να συμμετέχεις σε μια διάδραση ποιοτική και ουσιαστική».

Ωστόσο, αδιαμφισβήτητα, η καθημερινή πίεση είναι μεγάλη και η δυσκολία διαχείρισης της καθημερινότητας εξαιρετικά δύσκολη. Από τα συμφραζόμενα δεν υπάρχει αμφιβολία ότι περισσότεροι άνθρωποι απ' ότι στο παρελθόν έχουν εμφανίσει κατάθλιψη ή είναι υποψιασμένοι αναφορικά με τα συμπτώματα της κατάθλιψης. Παράλληλα, έχουν προκύψει και νέοι όροι όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, της οποίας αν διαβάσει κανείς τα συμπτώματα θεωρεί ότι πάσχει από αυτή. Άλλωστε σ' ένα αστικό περιβάλλον, όπως αυτό έχει δημιουργηθεί, το άγχος είναι μέρος της ζωής μας. Άρα τι γίνεται σε αυτή την περίπτωση; Εάν δεν επισκεφθεί κανείς τον ειδικό, λόγω του ότι κοστίζει, ή επειδή το σύστημα υγείας δεν έχει την υποδομή για άτομα που βιώνουν αυτά τα συμπτώματα, καταφεύγει στον φαρμακοποιό της γειτονιάς για να προμηθευτεί το αντικαταθλιπτικό που κάποιος συγγενής ή γείτονας του υπέδειξε. Δεν χρειάζεται συνταγή γιατρού.

«Είναι μια γρήγορη λύση ακόμη και για κάποιον που έχει μια ελαφριάς μορφή κατάθλιψης, ή είναι ιδιαίτερα αγχωμένος σε κάποια φάση της ζωής του» λέει ο κ. Γιώργος Παπαχαρίσης, φαρμακοποιός και συγγραφέας του βιβλίου «Σύγχρονη Φαρμακολογία». Ο ίδιος εκτιμά ότι οι πωλήσεις αντικαταθλιπτικών έχουν αυξηθεί κατά τουλάχιστον 45% από την αρχή της οικονομικής κρίσης. Είναι πολύ εύκολο να πάρει κάποιος ένα από αυτά τα φάρμακα και συνήθως πρόκειται για παραγωγικές ηλικίες, 30 με 45 ετών.

 

«Γράφουν φάρμακα στο βιβλιάριο της γιαγιάς για να αποφύγουν το στίγμα, και μετά τα χάπια μοιράζονται μεταξύ της οικογένειας κατά βούληση»

 

Η κουλτούρα του Quick Fix: Όταν τα αντικαταθλιπτικά χάπια θεωρούνται η εύκολη λύση

Την ίδια τοποθέτηση κάνει και η φαρμακοποιός Μ.Σ από την Εύβοια η οποία αναφέρει πως πολλοί είναι αυτοί που αρχικά ζητούν κάποια φυτικά χάπια για να μπορέσουν να κοιμηθούν. Δεν περνάει πολύς καιρός και ανεβαίνουν κατηγορία. Συνήθως μαθαίνουν γι' αυτά από κάποιον γνωστό.

«Εμείς τους ρωτάμε εάν τους τα έχει γράψει γιατρός και κρίνουμε κατά περίπτωση. Ωστόσο υπάρχουν και αυτοί που γράφουν φάρμακα στο βιβλιάριο της γιαγιάς για να αποφύγουν το στίγμα, και μετά τα χάπια μοιράζονται μεταξύ της οικογένειας κατά βούληση» λέει η ίδια και σημειώνει πως ακόμη και χάπια που θέλουν συνταγή γιατρού, χάπια που είναι εθιστικά και κοστίζουν λιγότερο από δύο ευρώ βρίσκονται σχεδόν σε κάθε σπίτι στην επαρχία.

«Είναι μια εύκολη λύση που στοχεύει στην ταχεία επίλυση του προβλήματος. Αντί κάποιος να πάει στον ψυχίατρο, που μπορεί να κοστίσει πάνω από 60 ευρώ, έρχεται στο φαρμακείο και παίρνει ένα κουτί αντικαταθλιπτικά και κερδίζει και από το ασφαλιστικό του ταμείο κάποιο ποσό με αποτέλεσμα με λιγότερο από 60 ευρώ να κάνει τη δουλειά του» λέει η Μ.Σ.

«Είμαι αντίθετος στο να βλέπω το χάπι ως εύκολη λύση. Υπάρχουν λύσεις που είναι αποδοτικές και λύσεις που δεν είναι αποδοτικές. Αυτό που συμβαίνει με τα χάπια και όλοι το ξέρουμε είναι ότι κάποιος θα τα πάρει, αλλά δεν θα τα πάρει σωστά, γιατί και η φαρμακοθεραπεία έχει τη διάρκειά της. Μια θεραπεία μπορεί να είναι αποδοτική αρκετό καιρό μετά την παρέλευση των πρώτων συμπτωμάτων. Εκεί εντοπίζεται και ένα από τα προβλήματα. Κάποιος θα τα πάρει για λίγο διάστημα και μετά δεν θα συνεχίσει, είτε γιατί πιέζεται οικονομικά, είτε διότι δεν θέλει να φαίνεται στο βιβλιάριό του ότι παίρνει ψυχοφάρμακα», συμπληρώνει ο κ. Απόστολος Βούρδας.

 

Τι γίνεται με τα παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας;

Εκτός όμως των ενηλίκων υπάρχουν και τα παιδιά που με τον ένα ή άλλο τρόπο πλήττονται από την κρίση. Ο κ. Βούρδας αναφέρει ότι ο δημόσιος τομέας δεν προσφέρει ψυχοθεραπείες ή προσφέρει πολύ λίγες γιατί δεν υπάρχει το προσωπικό. Μπορεί να κάνει διαγνώσεις και μετά οι θεραπείες να γίνονται από ιδιωτικά κέντρα. Άρα υπάρχει μια πρακτική δυσκολία. Το δημόσιο δεν έχει προσωπικό για να κάνει ψυχοθεραπείες, αυτές τις αναλαμβάνουν ιδιωτικοί φορείς η ποιότητα των οποίων δεν ελέγχεται και οι γονείς είναι άγνωστο πότε θα πάρουν από τα ταμεία ένα μέρος των χρημάτων που έχουν καταβάλει.

Μιλώντας για τα παιδιά, ο κ. Βούρδας, δημιουργός επίσης του προγράμματος, Θετικοί γονείς – Χαρούμενα Παιδιά, το οποίο πραγματοποιείται με δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αναφέρει ότι σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στις ΗΠΑ, δηλαδή της υπερσυνταγογράφησης ψυχοφαρμάκων στα παιδιά, στην Ελλάδα ισχύει το αντίθετο, δηλαδή υπάρχει υποσυνταγογράφηση, καθώς ιστορικά στη χώρα μας δινόταν έμφαση στην ψυχοθεραπεία. Επίσης επισημαίνει ότι τα φάρμακα στα παιδιά δεν λειτουργούν το ίδιο καλά όπως στους ενήλικες, ίσως λόγω της ανάπτυξης του εγκεφάλου.

«Ένας άλλος λόγος για τον οποίο η προσέγγιση για τα παιδιά είναι αντιφαρμακευτική, είναι πως επικρατεί η λογική της έσχατης λύσης. Αλλά υπάρχουν λύσεις που δουλεύουν και άλλες που δεν λειτουργούν και ανάλογα με την περίπτωση ίσως να πρέπει να πεις ότι το παιδί τώρα πρέπει να πάρει φάρμακο ή ίσως να χρειαστεί έπειτα από ένα χρόνο».

 

«Υπάρχει διαφορά μεταξύ του συμπτώματος και της διαταραχής. Συμπτώματα μιας νόσου μπορεί να έχουμε πολλοί, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουμε τη διαταραχή.»

 

Εκτός όμως από τα παιδιά και τους ενήλικες στις πόλεις, υπάρχουν και αυτοί που ζουν σε παραμεθόριες περιοχές ή σε άγονες γραμμές. Η εικόνα όπως περιγράφεται είναι δυστοπική, καθώς δεν υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές για την ψυχική υγεία, δεν υπάρχουν ψυχίατροι πρόθυμοι να ζήσουν και να εργαστούν εκεί, ενώ υπάρχουν αναφορές για κατάχρηση ψυχοφαρμάκων. Όσον αφορά στα παιδιά στις Κυκλάδες, υπάρχει μια κινητή μονάδα που επισκέπτεται κάποια νησιά κάθε 15 ημέρες. Όταν πρόκειται για κάτι πιο σοβαρό το πλησιέστερο να πάει κανείς είναι η Σύρος, αν και πιο εύκολο είναι έρθει κάποιος να έρθει στην Αθήνα.

«Δεν είναι λίγες οι φορές που κάνω θεραπεία και διαγνώσεις μέσω Skype» σχολιάζει ο κ. Βούρδας.

 

Τελικά η κατάθλιψη έχει κυριαρχήσει στη ζωή μας; Οι αγχώδεις διαταραχές είναι αυτές που μας χαρακτηρίζουν; Τα συμπτώματα μοιάζουν να αφορούν την πλειονότητα των πολιτών. Πόσο μάλλον για την κατάθλιψη...

«Υπάρχει διαφορά μεταξύ του συμπτώματος και της διαταραχής. Συμπτώματα μιας νόσου μπορεί να έχουμε πολλοί, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουμε τη διαταραχή. Όπως για παράδειγμα μπορεί να βήχουμε και να έχουμε πυρετό αυτό δεν σημαίνει πως έχουμε και πνευμονία. Έτσι λοιπόν ίσως να έχει κανείς συμπτώματα άγχους αλλά αυτό δεν σημαίνει πως έχει συναισθηματική ή αγχώδη διαταραχή. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να το καταλάβει σιγά σιγά ο κόσμος» σχολιάζει ο κ. Βούρδας.

Την προσοχή εφιστά και ο κ. Νίκος Τζαβάρας, ψυχίατρος, πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας καθώς όπως σημειώνει υπάρχουν πολλές μορφές κατάθλιψης, άλλες οφείλονται σε οργανικά αίτια, άλλες είναι κοντά στην ψύχωση, υπάρχουν οι νευρωτικές και οι αντιδραστικές. Τονίζει δε, πως τώρα την εποχή της κρίσης, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να οδηγούμαστε σε ασφαλή συμπεράσματα καθώς, σύμφωνα με τις κλινικές εμπειρίες έχουμε μια αύξηση των αποκαλούμενων αντιδραστικών – νευρωτικών καταθλίψεων που μπορούν να αποδοθούν στην επιβάρυνση που δέχεται το άτομο κάτω από διάφορες συνθήκες.

«Αυτό έχει μεγάλη σημασία γιατί ανάλογα με τη φαινομενολογία μιας κατάθλιψης προκύπτουν και οι ανάλογες θεραπευτικές και ψυχοθεραπευτικές υποχρεώσεις. Η σύγχρονη ψυχιατρική διαθέτει πάρα πολλές δυνατότητες για να επηρεάσει θετικά όσους υποφέρουν από καταθλίψεις» αναφέρει και δίνει έμφαση στη συμπαράσταση του ψυχιάτρου ή του ψυχολόγου, πέρα από τη φαρμακευτική αγωγή.

Ακόμη διευκρινίζει ότι η καταφυγή στα ψυχοφάρμακα είναι η χειρότερη επιλογή για ορισμένου τύπου ψυχιατρικές καταστάσεις. Αυτά θα πρέπει να δίνονται όπως κρίνει ο ειδικός, γιατί δρουν με ποικίλους τρόπους και οι γιατροί γνωρίζουν ποιοι είναι αυτοί.

«Τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να αγοράσει κάποιος από το φαρμακείο χωρίς συνταγή γιατί δεν δημιουργούν εξάρτηση, αντίθετα με τις βενζοδιαζεπίνες. Εντούτοις η επιλογή τέτοιων φαρμάκων πρέπει να λαμβάνει χώρα με τη γνώμη του ψυχιάτρου. Μπορεί να μην χρειάζονται συνταγή γιατρού, αλλά κανείς δεν αποκλείει ότι μπορεί να υπάρξουν παρενέργειες, ενώ δεν είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσουν και στη βελτίωση των συμπτωμάτων».

«Δυστυχώς στη σημερινή εποχή υπάρχει η τάση να καταφεύγουμε σε μεθόδους για να αντιμετωπίσουμε τα όποια προβλήματα ή τη θλίψη που και αυτή είναι μια μορφή κατάθλιψης. Χρειάζεται η προσπάθεια του ατόμου για να αντιμετωπίσει τα πολύ συγκεκριμένα καθημερινά προβλήματα, με τη βοήθεια, την αρωγή των φίλων» συνεχίζει ο κ. Τζαβάρας.

 

«Όμως όπως και οι ρυτίδες μπορεί να είναι όμορφες, έτσι και ο πόνος και η στεναχώρια μπορεί τελικά να μας κάνουν πιο δυνατούς»

 

«Σαφώς και ασχολούμαστε με τα θέματα της ψυχικής υγείας περισσότερο, με την έννοια να είμαστε καλά και προσπαθούμε να είμαστε όσο πιο καλά γίνεται και όσο περισσότερο μπορούμε, αυτό δεν αφορά μόνο την ψυχική υγεία, αλλά αφορά και άλλους τομείς που έχουν για παράδειγμα να κάνουν με την αισθητική και την εξωτερική μας εμφάνιση, από τον οδοντίατρο μέχρι τον πλαστικό χειρουργό», προσθέτει ο κ. Απόστολος Βούρδας και λέει πως αυτή η τάση έχει περάσει και στην ψυχιατρική. «Ο κόσμος πηγαίνει για να είναι σούπερ καλά, γιατί ορισμένοι δεν αντέχουν την παραμικρή δυσκολία στον ψυχισμό τους. Είναι μια γενικότερη στάση ζωής που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται».

 

Η ψυχή δεν οφείλει να εκχωρείται μόνο στους ψυχιάτρους

 

«Όμως όπως και οι ρυτίδες μπορεί να είναι όμορφες, έτσι και ο πόνος και η στεναχώρια μπορεί τελικά να μας κάνουν πιο δυνατούς» λέει ο ίδιος και κάνει λόγο για μια συναισθηματική ωριμότητα που δεν αρνείται τον πόνο και τη στεναχώρια. «Η άρνηση της δυσκολίας δεν βοηθάει, αντίθετα δυσκολεύει τη ζωή» καταλήγει.

«Ο εκψυχιατρισμός των κοινωνικών φαινομένων, των υποκειμενικών καταστάσεων οδηγεί σε παραμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης των ατόμων. Η ψυχή δεν οφείλει να εκχωρείται μόνο στους ψυχιάτρους, είναι ένα γενικότερο γνώρισμα του ανθρώπου και έχει να κάνει με την κοινωνική συνείδηση, την ηθική ποιότητα και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει κανείς τις δυσκολίες που καθημερινά συναντά» λέει από την πλευρά του ο κ. Τζαβάρας και αφήνει αιχμές για τη συμφεροντολογική σχέση ψυχιάτρων και φαρμακοβιομηχανίας, οι οποίοι από κοινού καλλιεργούν την ιδεολογία μιας μόνιμης και διευρυμένης ψυχιατρικής αγωγής.

 

Δημοσθένης Γκαβέας 

 

 

Πηγή: huffingtonpost.gr

Published in Υγεία

 

Τα παιδιά και οι νέοι περισσότερο από κάθε άλλη εποχή σήμερα, παρουσιάζουν αυξανόμενα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους, παρά την κοινωνική ευημερία. Μήπως κάνουμε κάτι λάθος;


Τα ποσοστά της κατάθλιψης και του άγχους μεταξύ των παιδιών και των νέων στο δυτικό πολιτισμό, αυξάνονται σταθερά τα τελευταία 50-70 χρόνια. Σήμερα, σε σύγκριση με μισό αιώνα πριν και σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, πέντε έως οκτώ φορές περισσότεροι φοιτητές και μαθητές γυμνασίου, πληρούν τα κριτήρια για τη διάγνωση της μείζονος κατάθλιψης και/ή της αγχώδους διαταραχής. Αυτή η αυξημένη ψυχοπαθολογία δεν είναι το αποτέλεσμα των αλλαγών των διαγνωστικών κριτηρίων αλλά παραμένει ακόμα και όταν οι μετρήσεις και τα κριτήρια είναι σταθερά.

Η πιο πρόσφατη απόδειξη για την απότομη διαγενεακή άνοδο της κατάθλιψης, του άγχους και άλλων ψυχικών διαταραχών, προέρχεται από μια μελέτη που μόλις κυκλοφόρησε από το Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο[1]. Η Twenge, βασική συγγραφέας της έρευνας και οι συνάδελφοί της, αξιοποίησαν τα δεδομένα από τη χορήγηση του Πολυφασικού Ερωτηματολογίου Προσωπικότητας της Μιννεσότα - MMPI (ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιείται για να αξιολογήσει ένα εύρος ψυχικών διαταραχών), το οποίο έχει δοθεί σε μεγάλα δείγματα φοιτητών σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1938 και της έκδοσης MMPI-A που χρησιμοποιείται στους νεότερους εφήβους και έχει δοθεί σε δείγματα των μαθητών του λυκείου από το 1951. Τα αποτελέσματα αυτά συμφωνούν με άλλες μελέτες, χρησιμοποιώντας μια ποικιλία δεικτών, που δείχνουν επίσης δραματικές αυξήσεις στο άγχος και την κατάθλιψη στα παιδιά καθώς και τους εφήβους και τους νέους ενήλικες κατά τα τελευταία πέντε ή περισσότερα χρόνια.

 

"Θα θέλαμε να σκεφτούμε την ιστορία ως μία προοδευτική διαδικασία, αλλά εάν η πρόοδος μετράται από την ψυχική υγεία και την ευτυχία των νέων ανθρώπων, τότε πηγαίνουμε προς τα πίσω, τουλάχιστον στις αρχές της δεκαετίας του 1950."

 

Το ερώτημα που θέλω να θίξω εδώ, είναι γιατί συμβαίνει αυτό.

Η αυξημένη ψυχοπαθολογία φαίνεται να μην έχει σχέση με ρεαλιστικούς κινδύνους και αβεβαιότητες στον ευρύτερο κόσμο. Οι αλλαγές στην ψυχοπαθολογία δεν συσχετίζονται τόσο με οικονομικούς κύκλους, πολέμους ή οποιαδήποτε από τα άλλα είδη των παγκόσμιων γεγονότων τα οποία οι άνθρωποι συχνά υποστηρίζουν ότι επηρεάζουν τις νοητικές καταστάσεις των παιδιών. Τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά και τους εφήβους, ήταν πολύ χαμηλότερα κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, του Ψυχρού Πολέμου και της ταραχώδους δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του '70, απ' ό,τι είναι σήμερα. Οι αλλαγές φαίνεται να έχουν να κάνουν πολύ περισσότερο με τον τρόπο που οι νέοι βλέπουν τον κόσμο, από ό,τι με τον τρόπο που ο κόσμος πραγματικά είναι.

 

Οι νέοι έχουν μειωμένη αίσθηση του προσωπικού ελέγχου απέναντι στη μοίρα τους

Ένα πράγμα που γνωρίζουμε για το άγχος και την κατάθλιψη είναι ότι συσχετίζονται σημαντικά με την αίσθηση του ελέγχου ή της έλλειψης ελέγχου των ανθρώπων επί τη δικής τους ζωής. Οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι είναι υπεύθυνοι για τη μοίρα τους, είναι λιγότερο πιθανό να έχουν άγχος ή κατάθλιψη από εκείνους που πιστεύουν ότι είναι θύματα των περιστάσεων πέρα ​​από τον έλεγχό τους.

Ίσως σκεφτείτε ότι η αίσθηση του προσωπικού ελέγχου θα ήταν αυξημένη κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Η πραγματική πρόοδος έχει σημειωθεί στην ικανότητά μας για την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών˙ οι παλιές προκαταλήψεις που περιόριζαν τις επιλογές των ανθρώπων λόγω της φυλής, του φύλου ή του γενετήσιου προσανατολισμού έχουν μειωθεί και ο μέσος άνθρωπος είναι πλουσιότερος από ό,τι στο παρελθόν. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η πίστη των νέων στον έλεγχο επί του δικού τους πεπρωμένου, έχει μειωθεί κατακόρυφα κατά τη διάρκεια των δεκαετιών.

Η πρότυπη μέτρηση της αίσθησης του ελέγχου είναι ένα ερωτηματολόγιο που αναπτύχθηκε από τον Julien Rotter στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και ονομάζεται Εσωτερική-Εξωτερική Κλίμακα Πηγής Ελέγχου. Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 23 ζεύγη δηλώσεων. Η μια δήλωση σε κάθε ζεύγος αντιπροσωπεύει την πίστη σε μια εσωτερική πηγή ελέγχου (έλεγχος από το άτομο) και η άλλη αντιπροσωπεύει την πίστη σε μια εξωτερική πηγή ελέγχου (έλεγχος από τις περιστάσεις έξω από το άτομο). Το πρόσωπο που κάνει το τεστ πρέπει να αποφασίσει ποια δήλωση σε κάθε ζεύγος είναι πιο αληθινή. Ένα ζεύγος δηλώσεων, για παράδειγμα, είναι το ακόλουθο:

Α) Έχω διαπιστώσει ότι αυτό που πρόκειται να συμβεί, θα συμβεί.

Β) Η εμπιστοσύνη στην μοίρα, δεν έχει αποδειχθεί καλή επιλογή για μένα, όπως να πάρω μια απόφασης για να ακολουθήσω μια συγκεκριμένη πορεία.

Σε αυτήν την περίπτωση, η επιλογή (α) αντιπροσωπεύει μία εξωτερική πηγή ελέγχου και η (β) αντιπροσωπεύει μία εσωτερική πηγή ελέγχου.

 

Πολλές μελέτες κατά τη διάρκεια των ετών έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που έχουν αυξημένες μετρήσεις προς την εσωτερική πηγή ελέγχου της κλίμακας Rotter, τα πάνε καλύτερα στη ζωή από ό,τι εκείνοι που κλίνουν προς την εξωτερική πηγή ελέγχου. [2] Έτσι, είναι πιο πιθανό να βρουν τις καλές θέσεις εργασίας που θέλουν, να φροντίζουν για την υγεία τους και να παίζουν ενεργό ρόλο στην κοινότητές τους και είναι λιγότερο πιθανό να έχουν άγχος ή κατάθλιψη.

Σε μια ερευνητική μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από λίγα χρόνια, η Twenge και οι συνεργάτες της ανέλυσαν τα αποτελέσματα πολλών προηγούμενων μελετών που χρησιμοποίησαν την Κλίμακα Rotter με νέους από το 1960 έως το 2002. [3] Διαπίστωσαν ότι κατά την περίοδο αυτή οι μέσες μετρήσεις για παιδιά ηλικίας 9 έως 14 ετών καθώς και για τους φοιτητές, μετατοπίστηκαν δραματικά μακριά από την εσωτερική πηγή ελέγχου προς την άκρη του εξωτερικού ελέγχου της κλίμακας. Στην πραγματικότητα, η μετατόπιση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε το μέσο νεαρό άτομο το 2002 έκλινε περισσότερο στην εξωτερική πηγή ελέγχου από ό,τι το 80% των νέων στη δεκαετία του 1960. Η αύξηση της εξωτερικότητας στην κλίμακα Rotter κατά την περίοδο των 42 ετών, έδειξε την ίδια γραμμική τάση όπως και η αύξηση της κατάθλιψης και του άγχους.

Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η άνοδος στην εξωτερική πηγή ελέγχου (με ταυτόχρονη μείωση της εσωτερικής πηγής ελέγχου) σχετίζεται αιτιολογικά με την αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης. Όταν οι άνθρωποι πιστεύουν ότι έχουν ελάχιστο ή καθόλου έλεγχο πάνω στην τύχη τους, γίνονται ανήσυχοι: «Κάτι τρομερό μπορεί να συμβεί σε μένα ανά πάσα στιγμή και δεν θα μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό». Όταν το άγχος και η αίσθηση της αδυναμίας γίνονται πάρα πολύ έντονα, οι άνθρωποι γίνονται καταθλιπτικοί: «Δεν υπάρχει κανένα νόημα να προσπαθήσω, είμαι καταδικασμένος».

 

Στροφή προς τους εξωγενείς στόχους, μακριά από εσωτερικούς στόχους

Η θεωρία της Twenge είναι ότι οι διαγενεακές αυξήσεις άγχους και κατάθλιψης σχετίζονται με μια μετατόπιση από τους «εσωτερικούς» στόχους σε «εξωγενείς». [1] Οι εσωτερικοί στόχοι είναι αυτοί που αφορούν στην ανάπτυξη του ανθρώπου ως πρόσωπο, όπως να καταστήσει τον εαυτό του υπεύθυνο για τις επιλογές του και να αναπτύξει μία ουσιαστική φιλοσοφία στη ζωή. Οι εξωγενείς στόχοι, από την άλλη πλευρά, είναι εκείνοι που έχουν να κάνουν με υλικές ανταμοιβές και τις κρίσεις των άλλων ανθρώπων. Περιλαμβάνουν τους στόχους των υψηλών εισοδημάτων, το κοινωνικό προφίλ και την όμορφη εμφάνιση.

Η Twenge παραθέτει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι νέοι σήμερα είναι, κατά μέσο όρο, περισσότερο προσανατολισμένοι προς τους εξωγενείς στόχους και λιγότερο προσανατολισμένοι προς τους εσωτερικούς στόχους από ό,τι ήταν στο παρελθόν. Για παράδειγμα, μια ετήσια δημοσκόπηση σε πρωτοετείς φοιτητές δείχνει ότι, οι περισσότεροι φοιτητές σήμερα υποστηρίζουν ως πιο σημαντικό για αυτούς να «είναι εύποροι οικονομικά» από ό,τι «να αναπτύξουν μια ουσιαστική φιλοσοφία στη ζωή». Το αντίστροφο συνέβαινε στη δεκαετία του 1960 και του 1970. [4]

Η στροφή προς τους εξωγενείς στόχους θα μπορούσε κάλλιστα να σχετίζεται αιτιολογικά με τη στροφή προς μια εξωτερική πηγή ελέγχου. Έχουμε πολύ λιγότερο προσωπικό έλεγχο πάνω στην επίτευξη των εξωγενών στόχων από ό,τι των εσωτερικών. Μπορώ, μέσα από την προσωπική προσπάθεια, να βελτιώσω αρκετά τις ικανότητές μου, αλλά αυτό δεν εγγυάται ότι θα γίνω πλούσιος. Μπορώ, μέσα από πνευματικές πρακτικές ή φιλοσοφικές αναζητήσεις, να βρω τη δική μου αίσθηση του νοήματος στη ζωή, αλλά αυτό δεν εγγυάται ότι οι άνθρωποι θα με βρουν πιο ελκυστικό ή θα με επαινέσουν. Στο βαθμό που η συναισθηματική μου αίσθηση ικανοποίησης προέρχεται από την πρόοδο προς τους εσωτερικούς στόχους μπορώ να ελέγξω τη συναισθηματική ευημερία μου. Στο βαθμό που η ικανοποίηση μου προέρχεται από τις αποφάσεις και τις ανταμοιβές των άλλων, έχω πολύ λιγότερο έλεγχο πάνω στη συναισθηματική μου κατάσταση.

Η Twenge προτείνει ότι η μετατόπιση από εσωτερικούς σε εξωγενείς στόχους αντιπροσωπεύει μια γενική στροφή προς μια κουλτούρα του υλισμού, που μεταδίδεται μέσω της τηλεόρασης και άλλων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι νέοι άνθρωποι εκτίθενται από τη γέννηση τους στις διαφημίσεις και τα άλλα μηνύματα που υποστηρίζουν ότι η ευτυχία εξαρτάται από την καλή εμφάνιση, την δημοσιότητα και τα υλικά αγαθά. Η εικασία μου είναι ότι η Twenge είναι τουλάχιστον εν μέρει σωστή για αυτό, αλλά εγώ θα προτείνω μια περαιτέρω αιτία, η οποία νομίζω ότι είναι ακόμη πιο σημαντική και βασική: Η υπόθεσή μου είναι ότι η διαγενεακή αύξηση προς την εξωτερικότητα, των εξωγενών στόχων, του άγχους και της κατάθλιψης προκαλούνται όλα σε μεγάλο βαθμό από τη μείωση, κατά την ίδια περίοδο, των ευκαιριών για ελεύθερο παιχνίδι και της αύξησης του χρόνου και του βάρους που δίνεται στην εκπαίδευση.

 

Πώς η μείωση του ελεύθερου παιχνιδιού έχει συμβάλει στην ύφεση της αίσθησης του ελέγχου και των εσωτερικών στόχων και στην άνοδο του άγχους και της κατάθλιψης

Η ελευθερία των παιδιών να παίξουν και να εξερευνήσουν από μόνα τους, ανεξάρτητα από την άμεση καθοδήγηση και την κατεύθυνση των ενηλίκων, έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Το ελεύθερο παιχνίδι και η εξερεύνηση είναι, ιστορικά, ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να λύνουν τα προβλήματά τους, να ελέγχουν τις ζωές τους, να αναπτύσσουν τα δικά τους συμφέροντα και να γίνουν υπεύθυνα για την επιδίωξη των δικών τους συμφερόντων. Στην πραγματικότητα, το παιχνίδι, εξ ορισμού, είναι δραστηριότητα που ελέγχεται και διευθύνεται από τους παίκτες και το παιχνίδι, εξ ορισμού, απευθύνεται προς τους εσωτερικούς και όχι τους εξωγενείς στόχους.

 

"Στερώντας από τα παιδιά τις ευκαιρίες να παίξουν μόνα τους, μακριά από την άμεση εποπτεία και τον έλεγχο των ενηλίκων, τους στερούμε τις ευκαιρίες για να μάθουν πώς να παίρνουν τον έλεγχο της δικής τους ζωής."

 

Μπορεί να νομίζουμε ότι τα προστατεύουμε, αλλά στην πραγματικότητα μειώνουμε τη χαρά τους, μειώνοντας την αίσθηση του αυτο-ελέγχου, εμποδίζοντάς τα να ανακαλύψουν και να εξερευνήσουν πιθανότητες που θα τους ικανοποιούσαν και αυξάνοντας τις πιθανότητες να υποφέρουν από άγχος, κατάθλιψη και άλλες διαταραχές.

 

Πώς η καταναγκαστική εκπαίδευση στερεί από τους νέους τον προσωπικό έλεγχο και τους κατευθύνει προς τους εξωγενείς στόχους, προωθώντας το άγχος και την κατάθλιψη

Κατά την διάρκεια του ίδιου μισού αιώνα ή περισσότερο, όταν και το ελεύθερο παιχνίδι έχει μειωθεί, αυξάνονται συνεχώς οι ώρες του σχολείου και οι σχολικές δραστηριότητες (όπως τα μαθήματα εκτός σχολείου και τα σπορ που ελέγχονται από τους ενήλικες). Τα παιδιά σήμερα ξοδεύουν περισσότερες ώρες την ημέρα, ημέρες το χρόνο και χρόνια της ζωής τους στο σχολείο από ό,τι ποτέ πριν. Δίνεται περισσότερο βάρος από ποτέ στις εξετάσεις και στους βαθμούς. Έξω από το σχολείο, τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο από ποτέ σε περιβάλλοντα στα οποία κατευθύνονται, προστατεύονται, τροφοδοτούνται, κατατάσονται, κρίνονται και επιβραβεύονται από τους ενήλικες. Σε όλα αυτά τα περιβάλλοντα οι ενήλικες έχουν τον έλεγχο, όχι τα παιδιά.

Στο σχολείο, τα παιδιά μαθαίνουν γρήγορα ότι δεν υπολογίζονται οι δικές τους επιλογές δραστηριοτήτων και οι δικές τους υπεύθυνες αποφάσεις. Αυτό που έχει σημασία είναι οι επιλογές και οι αποφάσεις των καθηγητών. Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι εντελώς προβλέψιμοι: μπορεί οι μαθητές να μελετούν σκληρά αλλά να πάρουν ένα άσχημο βαθμό επειδή δεν καταλάβαν τι ακριβώς ο ήθελε δάσκαλος να διαβάσουν ή δεν μάντεψαν σωστά τι ερωτήσεις θα έκανε. Στα μυαλά της μεγάλης πλειοψηφίας των μαθητών, ο στόχος δεν είναι η επάρκεια, αλλά οι καλοί βαθμοί. Με δεδομένη την επιλογή μεταξύ της πραγματικής μάθησης ενός θέματος και της αριστείας, η μεγάλη πλειοψηφία των μαθητών, χωρίς δισταγμό, θα επιλέξει το τελευταίο.

Αυτό είναι αλήθεια σε κάθε στάδιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τουλάχιστον μέχρι το επίπεδο των μεταπτυχιακών σπουδών. Αυτό δεν είναι σφάλμα των φοιτητών, αλλά δικό μας λάθος. Το έχουμε δημιουργήσει με αυτόν τον τρόπο. Το σύστημα του συνεχούς ελέγχου και της αξιολόγησης στο σχολείο, η οποία γίνεται όλο και πιο έντονη με κάθε χρόνο που περνάει, είναι ένα σύστημα που αντικαθιστά πολύ καθαρά τις εξωγενείς ανταμοιβές και τους στόχους για τους αντίστοιχους εσωτερικούς. Είναι σχεδόν σχεδιασμένο για να παράγει άγχος και κατάθλιψη. [5]

Το σχολείο είναι επίσης ένα μέρος όπου τα παιδιά έχουν ελάχιστη επιλογή σχετικά με ποια πρόσωπα μπορούν να σχετιστούν. Καθοδηγούνται να βρίσκονται σε χώρους που είναι γεμάτοι με άλλα παιδιά που δεν επέλεξαν και πρέπει να περάσουν ένα μεγάλο μέρος της κάθε σχολικής ημέρας εκεί. Στο ελεύθερο παιχνίδι, τα παιδιά που αισθάνονται παρενόχληση ή εκφοβισμό μπορούν να φύγουν και να βρούν άλλη ομάδα που είναι πιο συμβατή, όμως στο σχολείο δεν μπορούν. Αν οι νταήδες είναι άλλοι μαθητές ή καθηγητές (που είναι πάρα πολύ κοινό), το παιδί δεν έχει συνήθως καμία επιλογή παρά να αντιμετωπίζει καθημερινά τα εν λόγω πρόσωπα.

Τα αποτελέσματα είναι μερικές φορές καταστροφικά.

Πριν από μερικά χρόνια, ερευνητές διεξήγαγαν μια μελέτη για να μετρήσουν την ευτυχία και τη δυστυχία σε μαθητές των δημόσιων σχολείων [6]. Κάθε ένας από τους 828 συμμετέχοντες, προερχόμενοι από 33 διαφορετικά σχολεία σε 12 διαφορετικές κοινότητες σε ολόκληρη τη χώρα, φορούσε ένα ειδικό ρολόι για μια εβδομάδα, προγραμματισμένο να ειδοποιεί μέσω ενός σήματος σε τυχαίες χρονικές στιγμές από τις 07.30 το πρωί ως τις 22:30. Κάθε φορά που το σήμα ακουγόταν οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ένα ερωτηματολόγιο δείχνοντας πού ήταν, τι έκαναν, και πόσο ευτυχισμένοι ή δυστυχισμένοι ήταν εκείνη τη στιγμή.

Τα χαμηλότερα επίπεδα της ευτυχίας, με μεγάλη διαφορά (και αυτό δεν είναι έκπληξη) παρουσιάστηκαν όταν τα παιδιά ήταν στο σχολείο και τα υψηλότερα επίπεδα σημειώθηκαν όταν ήταν έξω από το σχολείο και συνομιλούσαν ή έπαιζαν με τους φίλους τους. Ο χρόνος που δαπανούσαν με τους γονείς παρουσιάστηκε στο μέσο του διαστήματος. Ο μέσος όρος της ευτυχίας αυξανόταν τα Σαββατοκύριακα, αλλά στη συνέχεια έπεφτε αργά την Κυριακή το απόγευμα μέχρι το βράδυ, εν αναμονή της ερχόμενης εβδομάδας.

Ως κοινωνία έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά πρέπει να περάσουν ένα μεγάλο διάστημα του χρόνου τους στο ίδιο περιβάλλον, στο οποίο δεν θέλουν να βρίσκονται. Το κόστος αυτής της πεποίθησης, όπως μετράται από την ευτυχία και την ψυχική υγεία των παιδιών μας, είναι τεράστιο.

Είναι ώρα να επανεξετάσουμε την εκπαίδευση.

 

Υπάρχει ένας άλλος τρόπος

Όποιος κοιτάζει με ειλικρίνεια τις εμπειρίες των μαθητών στο δημοκρατικό μοντέλο του σχολείου Sudbury, όπου επικρατεί η ελευθερία, το παιχνίδι και η αυτο-κατευθυνόμενη εξερεύνηση, ξέρει ότι υπάρχει και άλλος τρόπος. Δεν χρειάζεται να τρελαίνουμε τα παιδιά για να εκπαιδευθούν. Οι νέοι εκπαιδεύουν τους εαυτούς τους έχοντας ελευθερία και ευκαιρίες, χωρίς καταναγκασμό. Και το κάνουν με χαρά και κατά τη διαδικασία αυτή αναπτύσουν εσωτερικές αξίες, προσωπικό αυτο-έλεγχο και συναισθηματική ευεξία. Ίσως έφτασε η ώρα για την κοινωνία να αντικρίσει ειλικρινά την κατάσταση.

 

Πηγή: psychologytoday.com

 

Βιβλιογραφία

·      [1] Twenge, J., et al., (2010). Birth cohort increases in psychopathology among young Americans, 1938-2007: A cross-temporal meta-analysis of the MMPI. In press, Clinical Psychology Review 30, 145-154.

·      [2] For references, see Twenge et al. (2004).

·      [3] Twenge, J. et al. (2004). Its beyond my control: A cross-temporal meta-analysis of increasing externality in locus of control, 1960-2002. Personality and Social Psychology Review, 8, 308-319.

·      [4] Pryor, J. H., et al. (2007). The American freshman: Forty-year trends, 1966-2006. Los Angeles: Higher Education Research Institute.

·      [5] Consistent with this claim is evidence that the more academically competitive the school, the greater is the incidence of student depression. Herman, K. C., et al. (2009). Childhood depression: Rethinking the role of school. Psychology in the Schools, 46, 433-446.

·      [6] Csikszentmihalyi, M., & Hunter, J. (2003). Happiness in everyday life: The uses of experience sampling. Journal of Happiness Studies, 4, 185-199.


 

Πηγή: psychologynow.gr

Published in Ευεξία

 

Στην ψυχοθεραπεία δεν λειτουργούμε μόνο σαν ντετέκτιβ ερευνώντας απλά τα συμπτώματα. Η μετατροπή του συμπτώματος σε σύμμαχο του θεραπευόμενου, είναι που αλλάζει όλο το νόημα της ψυχοθεραπευτικής διεργασίας. Μία εκπληκτική θεραπευτική ιστορία το επιβεβαιώνει.

 

Ως θεραπευτές, διδασκόμαστε να είμαστε ντετέκτιβ, να ερευνούμε μεθοδικά τα συμπτώματα των πελατών σε αναζήτηση για το ένοχο, δηλαδή την πηγή του πόνου τους. Όμως, εάν ξοδεύουμε πολύ χρόνο απασχολούμενοι με τα συμπτώματα των θεραπευόμενών μας, είναι πιθανό να χάσουμε σημαντικές ενδείξεις για τις κρυμμένες τους δυνάμεις. Με τα χρόνια, έχω μάθει ότι μετατρέποντας ένα σύμπτωμα σε σύμμαχο του θεραπευόμενου, αντί για Νέμεσις, μπορεί να μετατρέψει όλη την εμπειρία της ψυχοθεραπείας τόσο για τον θεραπευτή όσο και για τον θεραπευόμενο.

Δεν έβλεπα όμως πάντα τα συμπτώματα ως συμμάχους. Στην πραγματικότητα, η πρόωρη εκπαίδευση μου σε νοσοκομειακό περιβάλλον μου δίδαξε να βλέπω το σύμπτωμα ως καθαρή παθολογία και ως ένδειξη βλάβης. Δυστυχώς, όταν βλέπουμε τους θεραπευόμενους ως διαταραγμένους, χάνουμε την ευκαιρία να διερευνήσουμε τις έμφυτες δυνάμεις τους και πως τα συμπτώματα τους μπορεί να είναι πηγές που φαίνονται άσχετες με το κύριο έργο της θεραπείας: τη θεραπεία, τον έλεγχο, τη διαχείριση ενοχλητικών συναισθημάτων και των φυσιολογικών προβλημάτων.

Τα πράγματα γίνονται χειρότερα, όταν οι θεραπευόμενοι πιστεύουν ότι τα συμπτώματα ήταν ο εχθρός τους που επικυρώνει τον φόβο τους ότι κάτι άσχημο συμβαίνει με αυτούς. Πολύ συχνά είδα θεραπεία να κολλάει, καθώς οι θεραπευόμενοι γίνονται ακόμα πιο ανήμποροι, παγωμένοι και απελπισμένοι αντί να προχωρήσουν με τη ζωή τους.

Απογοητευμένος με την περιορισμένη αποτελεσματικότητα του ιατρικού μοντέλου θεραπείας, έψαξα για περισσότερες θετικές προσεγγίσεις στην ψυχοθεραπεία. Εμπνεύστηκα από μεθόδους προσανατολισμένους στη λύση καθώς και την κατά Erickson ύπνωση, η οποία προτείνει ότι οι θεραπευόμενοι διαθέτουν τους πόρους μέσα τους για να θεραπευτούν και με βάση τον ισχυρισμό του Milton Erickson ότι οι θεραπευόμενοι κολλάνε όταν πιστεύουν ότι ελέγχονται από τα συμπτώματα τους. Ο θεραπευτής Bill O’ Hanlon ονόμασε αυτή την κατάσταση αδυναμίας ως «σύμπτωμα σε έκσταση» και προειδοποίησε ότι και εμείς ως θεραπευτές είμαστε επιρρεπείς να υποπέσουμε στην παγίδα και να εστιάσουμε υπερβολικά στα συμπτώματα και στην παθολογία τους.

 

Μετατρέποντας την κρίση πανικού σε δύναμη

Η Μονίκ, ήταν μία θεραπευόμενή μου, βαθιά τραυματισμένη από τα 18 της ως πρωτοετής κολλεγίου. Είχε βιαστεί βάναυσα και είχε βασανιστεί για δυο μέρες από έναν άνδρα που την είχε υπό την επήρεια ναρκωτικών σε ένα πάρτι αδελφότητας και την κράτησε όμηρο στο διαμέρισμά του. Πριν την επίθεση αυτή, ήταν μια ανταγωνιστική δρομέας και άριστη μαθήτρια που οι αντιδράσεις του μετατραυματικού στρες την είχαν αναγκάσει να εγκαταλείψει το σχολείο.

Ο κακοποιός της Μόνικ είχε συλληφθεί, αλλά οι συνεχείς υπενθυμίσεις του σαδιστικού συμβάντος την στοίχειωναν στην γενέτειρα της, όπου πήγαινε σχολείο. Η μητέρα της σκέφτηκε ότι θα ήταν βοηθητικό για τη Μονίκ αν έμενε με μια θεία της στο Τενεσί για το καλοκαίρι. Όταν η μητέρα της ρωτήθηκε εάν θα μπορούσα να δουλέψω θεραπευτικά με την κόρη της, μου είπε ότι η Μόνικ είχε δει αρκετούς θεραπευτές και ψυχίατρους κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών, αλλά εκείνη δεν φαίνεται να πηγαίνει καθόλου καλύτερα. Στην πραγματικότητα, ένιωθε ότι όλοι οι γιατροί ήθελαν να την ‘ναρκώσουν’ να μιλάει για το συμβάν ξανά και ξανά και η οποία πεισματικά αρνιόταν να το κάνει.

Όταν χαιρέτησα την Μόνικ στην αίθουσα αναμονής για την πρώτη μας συνεδρία, έκανε αέρα στο κοκκινισμένο της πρόσωπο με το ένα χέρι και με το άλλο τύλιγε τα πλεγμένα μαλλιά της στην κορυφή του κεφαλιού της. Βάδιζε πάνω κάτω με τα φθαρμένα μπλε παπούτσια της. Σκεπτόμενος ότι μπορεί να αντιδράει στο ζεστό κλίμα, τη ρώτησα: «Ζεσταίνεσαι; Μπορώ να ρυθμίσω τον κλιματισμό».

Η Μόνικ κούνησε το κεφάλι της, σκούπισε τον ιδρώτα από το πρόσωπο της και απάντησε: «Όχι, έχω κρίση πανικού».

Της απάντησα: «Ωχ Θεέ μου, πρέπει να αισθάνεσαι απίστευτα άβολα και φοβισμένη. Αν θέλεις, μπορώ να σου δείξω μερικούς τρόπους να τον ελέγξεις».

Η Μόνικ με κοίταξε με δάκρυα: «Το ελπίζω. Νιώθω σαν ένα τέρας». Μόλις μπήκαμε στο γραφείο μου, η Μόνικ κάθισε για μια στιγμή και μετά πήδηξε πάνω: «Λυπάμαι, δεν γίνεται να συνεχίσω», είπε. «Δεν μπορώ να καθίσω ακόμα όσο είμαι έτσι».

Της απάντησα: «Αυτό συμβαίνει επειδή το σώμα σου, εκχέει επιπλέον αδρεναλίνη για να σε ενισχύσει να ξεπεράσεις μια πρόκληση. Αυτή η αντίδραση ονομάζεται ‘πάλη ή φυγή’. Όταν τα σώματα μας είναι σε αυτήν την κατάσταση, θέλουμε να τρέξουμε ή να κουνηθούμε με κάποιο τρόπο». Παρατήρησα ότι κέρδισα προσωρινά την προσοχή της Μόνικ. «Έχουμε ένα ιδιωτικό μονοπάτι πίσω από το γραφείο μου», της είπα, «θα ήθελες να πάμε εκεί έξω; Το σώμα σου προφανώς θέλει να κουνηθεί τώρα, έτσι το περπάτημα μπορεί να σε βοηθήσει να νιώσεις καλύτερα». Εκείνη κούνησε το κεφάλι. Παρ’ όλο που διδάχτηκα να οδηγώ τους πελάτες στο να ηρεμούν με ασκήσεις αναπνοής όταν πανικοβάλλονται, έχω διαπιστώσει ότι η κίνηση του σώματος μπορεί να ελέγξει γρηγορότερα μια κρίση πανικού.

Όσο η Μόνικ και εγώ περπατούσαμε μαζί στο σκιερό μονοπάτι, ρώτησα τι παρατηρεί τώρα στο σώμα της. «Νιώθω περισσότερο προσαρμοσμένη», είπε. Επειδή η Μονίκ ήταν στην ομάδα στίβου και απολάμβανε το τρέξιμο, της πρότεινα ότι ίσως αποκτήσει επιπλέον ανακούφιση αν έτρεχε για λίγα λεπτά. Χωρίς καμία λέξη, η Μόνικ άρχισε να τρέχει γύρω από το κυκλικό μονοπάτι και εγώ να την παρακολουθώ από το περιθώριο. Μετά τον πρώτο γύρο, ανέφερε ότι δεν φαίνεται το τρέξιμο να ηρεμεί τα νεύρα της και συνέχισε να τρέχει γύρω από το μονοπάτι μερικές ακόμα φορές. Όταν τελείωσε, μου χαμογέλασε ελαφρώς και ανέφερε: «Είχες δίκιο. Όταν άρχισα να τρέχω, ο καρδιακός μου ρυθμός δεν πήγαινε πιο γρήγορα ή δεν φαινόταν τόσο τρομακτικό πια. Είναι ακριβώς αυτό που υποτίθεται ότι αισθάνομαι όταν τρέχω». Άφησε μια δυνατή ανάσα. «Αυτό είναι ανακουφιστικό».

Στην επόμενη συνεδρία μας, η Μόνικ είπε ότι περπατούσε ή έτρεχε για τουλάχιστον 20 λεπτά τη μέρα. Παρατήρησε ότι το τρέξιμο μείωσε την ένταση του άγχους της και την βοήθησε να θυμηθεί κάποια στοιχεία του ευτυχισμένου πρώην εαυτού της. Είπε: «Ξέρω ότι πρέπει να μιλήσουμε για το τι μου συνέβη αλλά δεν θυμάμαι και πολλά επειδή αυτός ο άνδρας με είχε υπό την επήρεια ναρκωτικών όλη την ώρα».

Εγώ πρότεινα στην Μόνικ αντί να μου διηγηθεί την ιστορία από την αρχή, να ξεκινήσει λέγοντας μου το τέλος, όταν βρέθηκε να καταλαβαίνει τι γινόταν και διέφυγε της κατάστασης. Πρόσθεσα: «Για μένα, να ακούσω το πώς επεβίωσες από μια τέτοια οδυνηρή κατάσταση είναι το πιο σημαντικό μέρος της ιστορίας».

Η Μόνικ δίστασε και στη συνέχεια βυθίστηκε μέσα της. «Θυμάμαι που ξύπνησα γυμνή με ανυπόφορο πόνο, δίπλα σ αυτόν τον άντρα που μόλις μετά βίας ήξερα. Όταν σηκώθηκα, το δωμάτιο γύριζε και ένιωθα σαν να επρόκειτο να κάνω εμετό. Αυτός κοιμόταν και αποφάσισα ότι ήταν η ευκαιρία μου να βγω από εκεί».  Η αναπνοή της γινόταν πιο γρήγορη και αναρωτήθηκα εάν την πίεζα πολύ. Άγγιξα τον ώμο της για να την κάνω να θυμηθεί ότι ήμουν εκεί γι αυτήν.

«Αλλά όταν πήγα να φύγω από το κρεβάτι, σκόνταψα και αυτός ξύπνησε. Άρπαξε το χέρι μου και προσπάθησε να με τραβήξει πίσω, έκανα εμετό πάνω του, ακριβώς στο πρόσωπο του. Εκείνος μου φώναξε και πήγε στο μπάνιο να ξεπλυθεί. Είδα την μπροστινή πόρτα και έτρεξα ουρλιάζοντας προς τα εκεί όσο πιο γρήγορα μπορούσα. Αυτός προσπάθησε να τρέξει μετά από μένα αλλά εγώ ήμουν πιο γρήγορη από αυτόν. Ευτυχώς, δυο από τους γείτονες του ήταν έξω. Ήταν μεγαλόσωμοι άνδρες και τον έριξαν κάτω μέχρι να έρθει η αστυνομία και να τον συλλάβει».

«Αυτός είναι εξαιρετικός τρόπος για να χρησιμοποιείς τις αθλητικές δεξιότητες σου», την ενθάρρυνα.

Η Μόνικ πήρε μια μεγάλη ανάσα και στη συνέχεια με κοίταξε. Το πρόσωπο της ήταν αναζωογονημένο. «Ναι, αυτός ήταν ο ταχύτερος δρόμος που είχα τρέξει ποτέ!».

Δεν ήθελα να διακόψω τη ροή της αλλά σκέφτηκα ότι θα μπορούσε να είναι μια καλή διδακτική στιγμή. «Λοιπόν, αυτή είναι η απάντηση στο ‘πάλη ή φυγή’», της είπα. «Όταν θέλεις να ξεφύγεις από κάτι, δεν αισθάνεσαι άγχος. Το αισθάνεσαι σαν ένα σωστό φυσικό κύμα ενέργειας όταν τη χρειάζεσαι. Ακόμα και οι εμετοί είναι μέρος της. Το σώμα σου αδειάζει το στομάχι σου για να ανακατευθύνει την ενέργεια μακριά από την χώνεψη στα τα πόδια σου, έτσι ώστε να μπορείς να τρέξεις πιο γρήγορα».

Στις επόμενες συνεδρίες, συνέχισα να βοηθάω την Μόνικ να αντιληφθεί αυτό το μέρος της ιστορίας, μέχρι να μπορέσει να ενσωματώσει πλήρως τα συναισθήματα δύναμης και αντοχής που χρησιμοποίησε για να ξεφύγει από τον κακοποιό της. Για να αναρρώσει από την εφιαλτική της εμπειρία, η Μόνικ χρειάστηκε να ενώσει τα κομμάτια των αναμνήσεων της σε μια συνεκτική αφήγηση που λήγει με την ηρωική διαφυγή και την επιβίωση της. Από νευρολογική άποψη, αυτό σημαίνει ότι μετακίνησε την ανάμνηση της δοκιμασίας της, από έμμεση σε ξεκάθαρη, ως ένα τρόπο σηματοδότησης του συναισθηματικού εγκέφαλού της ότι το τραύμα της έκλεισε και ότι βρίσκεται πλέον εκτός κινδύνου.  Συνεχίσαμε να ενσωματώνουμε το περπάτημα, το τρέξιμο και άλλες σωματικές δραστηριότητες σε κάθε συνεδρία για να την κρατήσει συνδεδεμένη με την δύναμη και την ενέργεια της.

Μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, ένιωθε αρκετά ασφαλής για να επιστρέψει στην πόλη καταγωγής της και να παρακολουθήσει ένα διαφορετικό κολέγιο. Πέντε χρόνια αργότερα, μου τηλεφώνησε κατά τη διάρκεια μια επίσκεψης στο Τένεσι για να μου πει ότι είχε τελειώσει το σχολείο, είχε παντρευτεί έναν υπέροχο άντρα και μόλις είχε γεννήσει ένα όμορφο κοριτσάκι. «Ήθελα να σε ευχαριστήσω γιατί ήσουν ο πρώτος άνθρωπος που με είδε σαν ένα δυνατό πρόσωπο και όχι σαν ένα αβοήθητο θύμα», είπε. «Ήταν μεγάλη αφύπνιση για εμένα όταν με πήγατε την πρώτη φορά, έξω στο μονοπάτι για να τρέξω. Με έκανε να δω ότι δεν είχα σπάσει και ότι μπορούσα να πάω καλύτερα. Άρχισα να εμπιστεύομαι πάλι το σώμα και τον εαυτό μου».

Η αναπλαισίωση των συμπτωμάτων ως συμμάχους, δεν μπορεί να προσεγγισθεί ως απλή τεχνική ή θεραπευτικό τέχνασμα. Πάντα ξεκινάω μεταφέροντας την συμπόνια μου για τον αγώνα του πελάτη μου και βεβαιώνοντας ότι έχω πλήρη ενσυναίσθηση και κατανόηση για τον πόνο του. Αν μπω να παραλείψω ή να συμπιέσω τα παραπάνω βήματα, μπορώ εύκολα να χάσω το δεσμό μου με τον θεραπευόμενο. Για αυτό βαδίζω προσεκτικά πριν καλέσω τον θεραπευόμενο να συνεργαστούμε για να μετατρέψουμε ένα σύμπτωμα, του οποίου την οδυνηρότητα, πάντα επικυρώνω, σε ένα ποιοτικό στοιχείο που αυξάνει την αίσθηση του ελέγχου, της ικανότητας και του σκοπού.

Η αλήθεια είναι ότι οι θεραπευόμενοι οι οποίοι αισθάνονται πολύ συγκλονισμένοι ή ντρέπονται για τα συμπτώματά τους, δεν μπορεί να είναι ανοιχτοί σε μια «φιλική σχέση» με αυτά. Όπως γνωρίζουμε, πολλοί είναι αποφασισμένοι να μάθουν να ελέγχουν τα δύσκολα συναισθήματα και τις συμπεριφορές. Όταν συμβαίνει αυτό, τιμώ το αίτημά τους. Αλλά καθώς διδάσκω τεχνικές για την ρύθμιση των συναισθημάτων, μοιράζομαι ακόμα την άποψη μου ότι τα συναισθήματα αντί να μας εμποδίζουν, προσπαθούν να μας βοηθήσουν να αναλάβουμε δράση για να λυθεί ένα πρόβλημα. Όταν οι θεραπευόμενοι λαμβάνουν υπόψη τους την πιθανότητα ότι ένα σύμπτωμα υποκρύπτει μια δύναμη, τότε εξάπτεται η περιέργειά τους και τους βοηθά να είναι λιγότερο φοβισμένοι με τα συμπτώματά τους.

Μπορεί να είναι δύσκολο για εμάς να αναγνωρίσουμε ότι τα συμπτώματα των θεραπευόμενων μπορεί να αποκαλύψουν την πορεία για την επούλωση αλλά, αν δούμε και ακούσουμε προσεκτικά, μπορεί να ανακαλύψουμε ότι δεν χρειάζεται να είναι κανείς ντέτεκτιβ για να ανακαλύψει τις μεγάλες τους δυνάμεις. Συνήθως είναι ορατές.


Πηγή: psychotherapynetworker.org

Aπόδοση: Φραντσέσκα Πετροπούλου, Φοιτήτρια Τμήματος Ψυχολογίας Παν. Κρήτης

 

Επιμέλεια: Psychologynow.gr

Published in Αυτογνωσία

 

Έλεγε ο άγιος Πορφύριος, ότι τα συναισθήματα που δεν εκφράζονται γίνονται ασθένειες. Κι αυτό είναι μια αλήθεια. Γιατί τα παγωμένα, αβίωτα και απωθημένα συναισθήματα της παιδικής μας ηλικίας, στην ενήλικη φάση της ζωής γίνονται ψυχοσωματικές ασθένειες. Πίσω από την κατάθλιψη, τον φόβο, πανικό, άγχος, αυτοάνοσα και άλλα, βρίσκεται το παιδί που δεν μπόρεσε να εκφράσει το πόνο του για την απώλεια ή την απόρριψη, για τον θυμό και την οργή του, για το φόβο και την ντροπή που αισθάνθηκε.
Λύση; Να δώσουμε σε αυτό το τραυματισμένο παιδί την δυνατότητα, να μιλήσει, να εκφραστεί, δίχως να φοβάται την εκ νέου απόρριψη. Δίχως κρίση και επίκριση ή τιμωρία να βιώσει την αποδοχή. Γιατί πέρα από αυτούς που εμείς καθημερινά λέμε ότι μας πίεσαν και καταπίεσαν, μας κατέστρεψαν και πλήγωσαν, υπάρχει κάποιος που ακόμη και σήμερα συνεχίζει το ίδιο ακριβώς έργο και αυτός δεν είναι άλλος από εμάς τους ίδιους. Ο πιο βάναυσος τιμωρός είναι ο ίδιος μας ο εαυτός.
 
Πρέπει με αγάπη να του εξηγήσουμε ότι οι λόγοι που το έκαναν να είναι θυμωμένο και τρομαγμένο πλέον δε υπάρχουν, και θα πρέπει να κοιτάξει εκ νέου τις πληγές του στο φως του σήμερα, στο φως του Χριστού. Να συγχωρέσει και να συγχωρεθεί με το παρελθόν του, στο σήμερα και το αύριο του. Εάν δεν καταφέρουμε να ελευθερώσουμε αυτό το τραυματισμένο και πληγωμένο παιδί, δεν θα σταματάει να κάνει ζαβολιές για να κερδίζει το ενδιαφέρον και την προσοχή μας. Και οι ζαβολιές αυτού του παιδιού, που ζει εκεί στα σκοτεινά υπόγεια της ψυχής, είναι οι αρρώστιες.

 

 

π. Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος

Published in Αυτογνωσία

Εντελέχεια

Το Εντελέχεια είναι ένας «πολυχώρος» με κατεύθυνση προς την απόκτηση ποιότητας ζωής, ψυχικής ανάτασης, σωματικής υγείας και ευεξίας και προς την ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων, επαφής, αυτογνωσίας.

Τι νέο υπάρχει

16 Ιουλίου 2019

Newsletter

Οι δράσεις μας και οι υπηρεσίες μας θα ανανεώνονται και θα εμπλουτίζονται. Θα χαρούμε να μείνετε κοντά μας!